Carolus Clusius,  telg uit een calvinistische familie

Op 19 februari 1526 werd in Atrecht Carolus Clusius (Charles de l’Escluse) geboren, een encyclopedische geest: humanist, arts en botanicus. Met de medewerking van Ogier van Busbeke, die hem plantmateriaal toestuurde, plantte hij als een van de eersten in Europa de aardappel, de tulp, de hyacint, de anemoon en de paardenkastanje. In zijn verzamelde werken, Rariorum Plantarum Historia (1601), beschreef hij honderd nieuwe plantensoorten. Zijn Exoticorum Libri Decem (1605) is een repertorium van exotische planten.

CALVINISTISCHE FAMILIE UIT HET LEIEDAL

Carolus Clusius werd geboren in Atrecht, omdat zijn vader een ambt bekleedde aan het hof van Artesië. De familie de l’Escluse was in feite een vooraanstaand patriciërsgeslacht uit het Leiedal en het Land van het Vrijleen, meer bepaald uit de gemeente Gorge (La Gorgue). Zijn vader Michel was heer van Watten en behoorde samen met zijn broer François tot de eerste invloedrijke Calvinisten in Gorge en omstreken.

François, oom van Carolus, werd in 1542 in Betun opgehangen vanwege zijn Calvinistische overtuiging. Zijn twee zonen, Israël en Antoine, neven van Carolus, werden met de vinger gewezen toen een schout en zestien van diens soldaten in een hinderlaag werden gedood. Kort daarop werd de pastoor van Lestrem door de Geuzen aangevallen en voor dood achtergelaten. Ook hier werden de twee neven, terecht of onterecht, als mededaders aangewezen.

Zelfs de vader van Carolus werd, één jaar na de Beeldenstorm, in 1567 ter dood veroordeeld vanwege zijn godsdienstovertuiging. Net als zijn broer enkele jaren eerder, werd hij op de markt van Betun terechtgesteld.

Deze dramatische omstandigheden maakten dat Carolus voor zijn studies en beroepsloopbaan aan verschillende Europese hoven een reis door Europa begon die zijn verder leven zou bepalen.

HORTUS CLUSIUS

In Leiden is nog steeds de botanische tuin te bezoeken die Carolus Clusius voor de universiteit oprichtte. Een bezoek waard. In 1592 werd hij aangetrokken en benoemd tot Horti Praefectus van de Universiteit Leiden. Hij gebruikte zijn reputatie en netwerk als wetenschapper om nieuw en uniek plantmateriaal naar Leiden te halen. De aanleg van zijn beroemde medicinale tuin begon in mei 1593. Voor de uitvoering van de werken deed hij een beroep op apotheker Dirck Outgaertsz. Cluyt (1546-1598).

Carolus Clusius overleed in Leiden op 4 april 1609.

19.02.2026