Felix Timmermans: “De dagen gaan open en toe”

Op 24 januari 1947 stierf Felix Timmermans in zijn geboortestad Lier. Voor zijn vrienden was hij de Fee. In zijn tijd was hij de meest gelezen Vlaamse schrijver, ook ver buiten onze grenzen.

In Bouwel, het Kempense dorp waar ik woon, kwam Timmermans graag tot rust. Hij wandelde er langs bossen en duinen, samen met zijn familie. Het vakantiehuisje dat hij hier huurde, droeg de naam “Minneke Poes”. Die naam gaf hij later ook aan een klein, lief verhaal dat ik elke winter opnieuw graag lees.

Gaston Durnez, zijn biograaf, noemde Minneke Poes een eenvoudig maar stralend boekje. Jammer genoeg is het wat vergeten geraakt. Het vertelt over een Kempens dorp, over kleine momenten, over mensen van alledag, en over de seizoenen die voorbijgaan — en de dagen die open en toe gaan.

Vandaag is die stilte bijna verdwenen. Waar vroeger rust was, razen nu auto’s voorbij. Het water werd een recht kanaal voor grote schepen. Hoogspanningslijnen snijden door een landschap dat ooit heide was. Wat toen paradijs was, leeft nu vooral nog in woorden van de Fee.

Als ik Minneke Poes lees, word ik rustig. Dan zie ik weer het dorp van toen: wolken die traag voorbijdrijven, een molen op zondag, een vogel die de stilte doorbreekt. Even lijkt alles weer eenvoudig en vredig.

“Vredig slenteren witte wolken, dik van geluk door de zondagmorgen, aan de vertelselblauwe lucht. De rust rekt zich uit over de mastenbossenlanden, en hangt voldaan van eikeboom tot eikeboom langs de dijken van de edelrechte vaart. Slechts heel ver duikt er een kerktoren op, die nu eens wit en dan weer donker wordt.

De zondag zit ook in de molen, met op zijn rechtstaande wiek een vogelwip voor de boogschutters.

Een distelvink tikt gaatjes in de stilte. En op het glanzend vlies van ’t diepe water, ligt de hemel genietend op zijn rug met waterleliën tussen de vingeren. Een telefoonpaal, die naar schepen riekt, zoemt binnensmonds gazettennieuws.”

(Eerste regels uit ‘Minneke Poes’, 1943)

24.01.2026

Het gebeurde op mijn verjaardag

16 februari 1128
In Gent vindt een volksvergadering plaats waarbij de burgers graaf Willem Clito ter verantwoording roepen wegens het schenden van bepaalde van hun rechten. Dit vormt een van de vroege fundamenten van volkssoevereiniteit in West-Europa, bijna een eeuw vóór het beroemde Magna Carta in Engeland. Het discours dat hier wordt gevoerd, is voor die tijd werkelijk revolutionair. Het Plakkaat van Verlatinghe uit 1581, waarin de trouw aan de Spaanse koning wordt opgezegd, grijpt terug op ditzelfde principe: het volk heeft het recht zijn heer af te zetten wanneer deze zijn verplichtingen niet nakomt.

De gebeurtenissen in Gent leiden op 22 augustus 1128 tot het Privilegie van Sint-Omaars, ondertekend door negen baronnen, waarin opnieuw het recht van weerstand tegen een meinedige heer wordt bevestigd. Het gezag wordt hierdoor in feite overgedragen aan de stedelijke gemeenschap, wat een belangrijke rol speelt in de verdere ontwikkeling van de steden in West-Europa.

16 februari 1164
De Sint-Julianavloed treft Noord-Nederland en Duitsland en veroorzaakt duizenden slachtoffers.

16 februari 1568
Overlijden in Recklinghausen (Westfalen) van Hendrik, graaf van Brederode, lid van het Eedverbond der Edelen en aanvoerder van de Geuzen.

16 februari 1922
Felix Timmermans, schrijver van onder andere Pallieter en Pieter Bruegel, ontvangt de driejaarlijkse Staatsprijs voor Literatuur.

16 februari 1981
Overlijden in Kusel (Rijnland-Palts) van de Nederlandse filoloog, prehistoricus en musicoloog Herman Wirth (volledige naam: Herman Felix Wirth Roeper Bosch). Wirth (°1885, Utrecht) raakt al vroeg geïnteresseerd in de Duitse jeugdbeweging, de Wandervögel, en sticht later de Dietse Trekvogels. In 1910 promoveert hij met een proefschrift over de ondergang van het Nederlandse volkslied, wat hem in contact brengt met Eugeen van Oye en andere Vlaamsgezinden. Na een periode als docent filologie aan de Universiteit van Bern, verblijft hij in Vlaanderen, waar hij tijdens de Eerste Wereldoorlog het activisme steunt.

Wirth vertegenwoordigt de völkische stroming in de Nederlanden en later in Duitsland tijdens het interbellum. Zijn werk verschuift geleidelijk naar symbolenkunde; hij publiceert verschillende werken over de voorgeschiedenis en symboliek van Noordwest-Europa, met bijzondere aandacht voor het Friese volk. Ondanks deze betrokkenheid wordt hij door de nazi’s afgewezen en in 1938 ontslagen als hoofd van het Deutsches Ahnenerbe, een SS-onderzoeksproject dat hij in 1935 hielp oprichten. Na de Tweede Wereldoorlog verricht hij prehistorisch veldonderzoek in Zweden en publiceert onverdroten verder over symbolenkunde en oerreligie.

16 februari 1997
Overlijden in Cadzand van Lode Claes, politicus en socioloog. Hij wordt in 1968 senator voor Brussel, verlaat de Volksunie na het Egmontpact en sticht in 1977 de Vlaamse Volkspartij. Zijn visie op de Vlaamse en Belgische politiek komt onder andere tot uiting in zijn boeken De afwezige meerderheid (1985) en De afwendbare nederlaag (1986). Tegen het einde van zijn leven ziet hij alleen nog Vlaamse zelfstandigheid als uitweg. Lode Claes wordt beschouwd als een van de zeldzame Vlamingen met een heldere kijk op de rol van Frankrijk achter de schermen van de Belgische macht.

16.02.2024