Het verraad van de notabelen?

Over taalmoord in Frans-Vlaanderen

Op 17 augustus 2023 publiceerde ik onderstaande tekst in het debat over de door Frankrijk gepleegde taalmoord in Frans-Vlaanderen. Enkele vaststellingen uit die tekst zijn vandaag nog altijd verrassend actueel.

Over de taal van Frans-Vlaanderen lees je weleens dat het volk de streektaal — het Vlaams — nog lange tijd bleef spreken, terwijl de notabelen “verraad pleegden” en het Frans gingen gebruiken. De burgerij als verfransende factor dus.

Maar klopt dat verhaal wel?

In Kaaster, waar ik vroeger woonde, spraken de plaatselijke notabelen die uit de streek afkomstig waren evengoed Vlaams als de andere inwoners. Wie de streektaal vaak níét kon spreken, waren juist de mensen die van buiten de Westhoek kwamen: juristen, ambtenaren, onderwijzers, douaniers, politiemensen, militairen, postbodes…

Wie ooit de film Bienvenue chez les Ch’tis zag, herkent het mechanisme. Een van de hoofdpersonages is een postbode die vanuit het zuiden van Frankrijk in Sint-Winoksbergen wordt geplaatst. Een komedie, maar achter die komedie zit een werkelijkheid die veel minder vrolijk is.

De verfransing van bovenaf

Denk vooral niet dat dit systeem tot het verleden behoort. De jakobijnse logica van de Franse ambtenarij werkt nog altijd door. Sinds de Franse Revolutie worden ambtenaren in Frankrijk vaak honderden kilometers van hun geboorte- of woonplaats benoemd.

Een terugkeer naar de eigen streek komt soms pas later, na bewezen diensten en met het pensioen in zicht.

De verfransing kwam dus niet noodzakelijk van de plaatselijke burgerij.

Ze kwam vaak van buitenaf, met de benoemingsbrieven van de Franse staat.

Niet zozeer de plaatselijke notabelen, maar het ambtenarenkorps was een belangrijke verfransende factor achter de schermen.

Een bekend voorbeeld is de Elzas. Na de Eerste Wereldoorlog werd het Duits officieel verboden in het openbare leven. Duitstalige publicaties werden stopgezet en tegenstanders van de nieuwe Franse politiek werden vervolgd en gevangen gezet. Ook het onderwijs werd grondig verfranst: Duitstalige leerkrachten verdwenen en werden vervangen door onderwijzers uit andere Franse departementen die uitsluitend Frans spraken.

Wie was daar nu eigenlijk de “verfransende burgerij”?

Het volk tegenover de notabelen?

Nog iets over de tegenstelling tussen de “taal van het volk” en de “taal van de notabelen”.

In Frans-Vlaanderen dook die voorstelling vooral op vanaf het einde van de jaren zeventig. Het was de neomarxistische prietpraat van groepen als Tegaere Toegaan, die het Vlaamse volk graag reduceerden tot Vlaamse proletariërs.

De streektaal als onderdeel van de klassenstrijd.

Hoe zeg je dat eigenlijk in het Frans-Vlaams?

No pasaran? 😉

De titel van dit stuk ontleende ik aan het bekende pamflet en filosofische werk La Trahison des clercs van de Franse schrijver en filosoof Julien Benda, dat in 1927 verscheen.

17.08.2026