Jozef Tillie: Een vergeten Frans-Vlaamse pionier

Op 20 april 1974 organiseerden Jan Pol Sepieter en ik, onder de auspiciën van de vereniging Hekkerschreeuwen, een herdenkingsdag voor de Frans-Vlaamse leraar Jozef Tillie. Deze “Jozef Tilliedag” werd een succes, met zo’n 120 aanwezigen.

Jozef Tillie werd geboren in Steenvoorde op 29 augustus 1894 en overleed er op 7 december 1971. Hij was geen klassiek opgeleide taalleraar, maar leerde onze taal op straat. Thuis hoorde hij zijn ouders het Vlaams van de streek spreken, net als zijn medeleerlingen op school. Hij leerde onze taal ook in het schoenbedrijf van zijn vader. Later, in zijn beroep als hoofdvertegenwoordiger in de zuivelindustrie, werd hij belast met klanten aan de Vlaamse kust en zo leerde hij ook het Standaardnederlands.

Tussen 1963 en 1970 nam Tillie het initiatief om vrije lessen Nederlands te organiseren in het oude gemeentehuis van Steenvoorde, buiten het falende Franse onderwijssysteem. Dat gebeurde op vraag van André Demedts en Luc Verbeke van het Komitee voor Frans-Vlaanderen (KFV). Het KFV zorgde voor boeken, pedagogisch materiaal en een vergoeding voor de lesgevers. Het werd het begin van een traditie die zou uitgroeien tot vrije cursussen in verschillende Frans-Vlaamse gemeenten.

Tillie wist jaarlijks een twintigtal leerlingen op te leiden en te motiveren, onder wie de burgemeester van Steenvoorde. Verschillende van hen, onder meer Jan Pol Sepieter en Philippe Caeyseele, zouden later actief worden in diverse Frans-Vlaamse verenigingen. Sepieter werd medeoprichter van de bekende vereniging Hekkerschreeuwen en auteur van verschillende boeken over volkstaal en volksmuziek. Philippe Cayseele volgde Tillie later op als leraar Nederlands. Enkele jaren later volgde ik zelf Nederlandse les in Steenvoorde, bij Philippe Caeyseele en Walter Verdonck.

In 1968 organiseerde en leidde Jozef Tillie de eerste Nederlandse taal- en letterkundige dag in Steenvoorde. Daarnaast schreef hij wekelijks een “Vlaams hoekje” in de regionale Frans-Vlaamse pers. Onder zijn verantwoordelijkheid verscheen ook in 1970 de brochure Nous, les Flamands de France (1970), die gratis werd verspreid in Frans-Vlaanderen en wat commotie veroorzaakte bij de plaatselijke vertegenwoordigers van het een en ondeelbaar Frankrijk. In deze publicatie werd de noodzaak van het onderwijs van de Nederlandse taal in Frans-Vlaanderen verdedigd.

In alle opzichten was Jozef Tillie, als vrije leraar en als Frans-Vlaming, een pionier en ook een voorbeeld. Zo was hij een van de eersten in de streek die zijn woning een Vlaamse naam gaf — “Ons Huisje”. Wat toen uitzonderlijk was, groeide een halve eeuw later uit, dankzij de vereniging EUVO, tot een brede traditie onder duizenden Frans-Vlamingen.

20.04.2026