Huguenoten uit het Leiedal waren Zuid-Nederlanders en geen Fransen

Op 23 maart 1568 verbannen de autoriteiten in Gorgue (La Gorgue), vandaag een Frans-Vlaamse gemeente aan de Leie, 35 burgers en confisqueren zij hun goederen. Onder hen bevinden zich vooraanstaande calvinisten zoals predikant Antoine l’Escallier, Jaak Saye, Karel Vermeille en griffier Jacques le Roy, die eerder zo’n 500 calvinisten uit de regio Belle had samengebracht.

Een week later worden in het naburige Stegers (Estaires) 44 mensen veroordeeld, onder wie Antoine Reubly, Jaak Becue en Philippe d’Houplines. Op 13 april volgen in Armentiers (Armentières) maar liefst 76 veroordelingen. Enkele namen die daar opduiken zijn Gilles Du Mont, Jacques Brouck, Jean de le Haye en Gille le Maire.

Deze familienamen zijn niet toevallig vermeld. Tal van deze families vluchten naar Engeland, de Nederlanden en de Duitse gebieden, waar de Reformatie gunstiger onthaald wordt. In latere generaties trekken hun nazaten verder de wereld in, onder meer aan boord van schepen van de VOC, richting de Nieuwe Wereld, Zuid-Afrika, Indië en Amerika. Onder de vroegste pioniers die zich langs de Hudsonrivier in Nieuw-Amsterdam — het latere New York — vestigen, treffen we verschillende van deze namen.

Tijdens de godsdiensttroebelen van de 16e en 17e eeuw zoeken vele calvinisten elders een veilige haven om hun geloof vrij te kunnen belijden. Het Leiedal en het Land van het Vrijleen vormen daarbij een belangrijk bolwerk van het opkomende calvinisme. De eerste calvinisten worden er geconfronteerd met zware vervolging en onderdrukking door de autoriteiten. Velen zien zich dan ook genoodzaakt hun geluk te beproeven in andere Europese landen waar hun geloof wordt toegelaten of getolereerd.

Ook de Nieuwe Wereld lonkt. Volgens de leiding van de VOC mocht die in principe enkel worden bewoond door belijders van het ‘nieuwe geloof’. De reis was gevaarlijk en vol ontberingen, maar gedreven door hun overtuiging en de hoop op een beter bestaan wagen velen de oversteek.

Miljoenen Amerikanen, Zuid-Afrikanen en anderen zijn vandaag rechtstreeks of onrechtstreeks afstammelingen van deze migranten en dragen dus een Zuid-Nederlandse erfenis. Wie wortels heeft in het huidige Frans-Vlaanderen, gaat er vaak vanuit Franse voorouders te hebben. In werkelijkheid waren deze mensen  Zuid-Nederlanders — en nog  geen Fransen.

23.03.2026

De verre reizen van gevluchte calvinisten

Op 23 maart 1568 verbannen de autoriteiten in La Gorgue, vandaag een Frans-Vlaamse gemeente aan de Leie, 35 burgers en confisqueren ze hun goederen. Onder hen bevinden zich vooraanstaande calvinisten zoals minister Antoine l’Escallier, Jaak Saye, Karel Vermeille en greffier Jacques le Roy, die 500 calvinisten uit de regio Belle had verzameld.

Een week later veroordeelt men in het naburige Stegers 44 mensen, waaronder Antoine Reubly, Jaak Becue en Philippe d’Houplines. Op 13 april worden in Armentières maar liefst 76 veroordelingen uitgesproken. Enkele van de namen zijn: Gilles Du Mont, Jacques Brouck, Jean de le Haye en Gille le Maire.

Ik noem deze familienamen met opzet, omdat al deze families naar Vlaanderen, Nederland en ook naar de Duitse landen vluchten, die de Reformatie gunstig gezind zijn. Kinderen van deze families komen later aan boord van de schepen van de VOC, die naar de Nieuwe Wereld, Zuid-Afrika, Indië en Amerika varen. Tussen de allereerste pioniers die zich bij de Hudsonrivier in Nieuw Amsterdam, het latere Nieuw York, vestigen, vind je verschillende van deze familienamen terug.

In de 16e en 17e eeuw, tijdens de Godsdiensttroebelen, zochten vele calvinisten in Europa een veilige haven om hun geloof te praktiseren. Onder hen bevonden zich talloze gevluchte calvinisten die hun thuisland ontvluchtten vanwege religieuze vervolging. Het Leiedal was een bolwerk van het calvinisme geworden, maar deze calvinisten stonden voor ernstige vervolging en onderdrukking door de autoriteiten. Velen besloten hun toevlucht te zoeken in andere landen, zoals Engeland, Nederland en zelfs verder weg, in de Nieuwe Wereld. Hun reis was vaak gevaarlijk en vol ontberingen, maar gedreven door hun geloof en de hoop op een beter leven waagden ze de oversteek.

24.03.2025