Daar waar my Sarie woon!

Op 31 mei 1902 legde Groot-Brittannië de Boeren in Zuid-Afrika de Vrede van Vereeniging op. Daarmee kwam een einde aan de Boerenoorlog (1899-1902), het tweede grote Boerenepos van de negentiende eeuw, na de Grote Trek. Die zogenaamde vrede werd genoemd naar de stad Vereeniging, aan de Vaalrivier in Transvaal.

Tijdens de Boerenoorlog mobiliseerden de Boeren in Transvaal en de Oranje-Vrijstaat ongeveer 35.000 strijders. Een nooit geziene inspanning, goed voor zowat 14,5% van een bevolking van amper 240.000 mensen. Het volstond om de Britten te dwingen de grote middelen boven te halen: uiteindelijk zetten zij een leger van ongeveer 500.000 man in.

De Britse tactiek was er een van de verschroeide aarde. De burgerbevolking werd geterroriseerd en boerderijen systematisch platgebrand. Vrouwen, kinderen en bejaarden werden opgesloten in concentratiekampen, een systeem dat door de Britten op grote schaal werd toegepast. Meer dan 26.000 Boerenvrouwen en -kinderen stierven er door ziekte, honger en ontbering. Minder bekend is dat ook zwarte Afrikanen in afzonderlijke kampen werden ondergebracht, waar nog eens minstens 14.000 mensen het leven verloren.

De oorlog eiste een zware menselijke tol. Aan Boerenzijde kwamen ongeveer 6.000 à 7.000 strijders om, naast de tienduizenden burgers die de kampen niet overleefden. De Britten verloren op hun beurt ongeveer 22.000 militairen, velen door ziekte eerder dan door gevechtshandelingen.

De Vrede van Vereeniging kwam er dus na een bijzonder wrede oorlog. De Zuid-Afrikaanse republieken Transvaal en Oranje-Vrijstaat verloren hun onafhankelijkheid.

President Paul Kruger vertrok in ballingschap naar Zwitserland. Hij zou zijn vaderland nooit meer terugzien en overleed er twee jaar later.

De Boeren, de underdog die weigerde te buigen voor de Britse overmacht, konden destijds rekenen op veel sympathie in Europa. Dat gold ook aan beide kanten van de Schreve. Geef vandaag de naam Transvaal in op internet en je botst nog altijd op cafés, horecazaken, straten, pleinen en wijken die naar Transvaal of Paul Kruger zijn genoemd, zowel in Vlaanderen als in Nederland.

Nu weet je waarom Sarie Marais ‘so bang was dat die kakies my sou vang’ en waarom iedereen toen zong:

O bring my t’rug na die ou Transvaal,
Daar waar my Sarie woon.
Daar onder in die mielies
By die groen doringboom,
Daar woon my Sarie Marais.

De Britse militaire arrogantie en zelfvoldaanheid kregen later nog een opmerkelijk vervolg. In 1953 namen de Royal Marines de melodie van Sarie Marais aan als officiële mars. De overwinnaars hadden blijkbaar niet alleen het land ingepalmd, maar ook de soundtrack.

Wee de overwonnenen, zeker. Maar toch: poten af van Sarie Marais.

31.05.2026