Waarom de vlag van Filips van den Elzas maar twee kleuren had

Op 1 juni 1191 overleed Filips van den Elzas, graaf van Vlaanderen. Hij bezweek aan de gevolgen van een epidemie tijdens de Derde Kruistocht, meer bepaald tijdens het beleg van Akko (het huidige Akko in Israël).

Filips maakte van zijn graafschap een moderne staat avant la lettre. Onder zijn bewind groeide Vlaanderen uit tot een van de rijkste en best bestuurde vorstendommen van West-Europa. In Gent liet hij het Gravensteen bouwen en als eerste Vlaamse graaf voerde hij een zwarte leeuw op een gouden veld als wapenschild.

Die leeuw had toen nog geen rode tong en klauwen. Het inkleuren van tongen en klauwen raakte pas in de veertiende eeuw ingeburgerd. De Vlaamse vlag met slechts twee kleuren is dus historisch ouder dan de versie met rode tong en klauwen. Ze weerspiegelt een latere verfijning van de heraldiek. De bibliotheek van Kamerijk bezit trouwens een prachtige miniatuur uit circa 1260 waarop de Vlaamse leeuw volledig zwart is afgebeeld.

En neen, Filips van den Elzas was geen Vlaamse nationalist…

Over de Vlaamse vlag met twee en drie kleuren schreef ik uitvoerig in mijn boek Flandre. Des questions qui dérangent (2022). Sindsdien word ik in Noord-Frankrijk geregeld opgevoerd als dé deskundige inzake de Vlaamse leeuw.

Toen een onbekende een geel-zwarte vlag aan het stadhuis van Hazebroek had opgehangen, werd ik prompt opgebeld door een journaliste. Waarom werd die tweekleurige vlag als “fout” beschouwd? Ze had ergens over de schreve horen waaien dat het om een fascistische vlag zou gaan.

Daags nadien publiceerde La Voix du Nord mijn uitleg. Mijn conclusie was eenvoudig: Filips van den Elzas historisch onder het fascisme rangschikken, is een behoorlijk gewaagde oefening…

Voor wie Frans leest: ik heb nog enkele van de allerlaatste exemplaren van mijn rijk geïllustreerde boek Flandre. Des questions qui dérangent. Interesse? Meer info op mijn webstek: widopedia.eu.

01.06.2026