WIDOPEDIA
Een blog over Frans-Vlaanderen, de Nederlanden en Europa
Wido Bourel

Meest recente berichten
Archieven
Kernwoorden

Vogels

De zwarte vogels van de dood

In mijn archief vond ik enkele nota’s, gedateerd op 6 november 2011. Aantekeningen over oud volksgeloof rond zwarte dieren en vogels. Nu november opnieuw over het land trekt, leek het een goed moment om die bladzijden nog eens open te slaan.

We kennen allemaal de zwarte kat die ongeluk brengt. Of de zwarte hond van de duivel.

Maar ook zwarte vogels boezemden onze voorouders angst in. Vleermuizen die door de nacht scheren. Raven als vogels van het noodlot. Kraaien die krassend boven verlaten velden cirkelen.

Zwarte vogels werden verbonden met kwaad en ongeluk. Met ziekte en sterfelijkheid.

Jaren geleden waarschuwde een oude man uit Kaaster mij toen hij mij alleen over een veldweg zag stappen:

“Zie dat ge geen zwarte vogel tegenkomt.”

ZIELEVOGELS

Dat bijgeloof is oeroud.

Onze heidense voorouders geloofden dat de ziel van een gestorven mens als een vogel naar het hiernamaals vloog. Vandaar de naam “zielevogels”.

De dood kreeg vleugels.

Mijn groottante Margriet kon de kinderen van ons dorp nog de stuipen op het lijf jagen met verhalen over heksen die zich door zwarte raven door de nacht lieten voeren.

In die oude verhalen waren vogels meer dan gewone dieren. Ze bewogen zich tussen werelden. Tussen de levenden en de doden. Tussen mensen en goden.

In Wales vertelde men over de Drie Vogels van Rhiannon. Hun gezang kon de doden weer tot leven wekken, maar ook de levenden in een diepe, dodende slaap brengen.

In Engeland ging het verhaal dat koning Arthur na zijn dood in een raaf veranderde. Ooit zou hij terugkeren wanneer zijn volk hem nodig had.

In de Ierse sagen veranderde de oorlogsgodin Morrigu zich samen met haar gezellin Bodb in zwarte kraaien. Zo zweefden zij boven slagvelden vol gesneuvelden.

En dan zijn er nog de twee raven van Wotan uit de Germaanse mythologie. Hugin, de Gedachte, en Munin, het Geheugen. Elke dag vlogen zij over de wereld. Elke avond keerden zij terug om Wotan te vertellen wat zij hadden gezien.

SATANSVOGELS

Met de komst van het christendom veranderde het beeld.

De raaf werd meer en meer een vogel van Satan. Ook andere zwarte vogels kregen een kwalijke reputatie.

In Frans-Vlaanderen hoorde ik nog vertellen dat men een zwarte vogel beter verjaagt. Sommigen beweerden dat zulke vogels de geur van stervende mensen konden ruiken. Anderen geloofden dat een zwarte vogel op het dak van een zieke de naderende dood aankondigde.

Een donkere schaduw op een novemberdag was soms al voldoende om onrust te zaaien.

Dat doet denken aan een oud Kempisch volksgeloof. Wanneer een zwarte haan met Allerzielen op het dak van een huis landt en driemaal kraait, zou de eigenaar binnen het jaar sterven.

Waar zulke verhalen ontstonden, weten we niet meer. Maar ze leven nog voort in oude boeken, winteravonden en de verhalen van grootouders.

Waarheid of bijgeloof? Dat laten we best in het midden. Feit is dat zwarte vogels al eeuwenlang de menselijke verbeelding bevolken.

SPREEKWOORDEN

Uit het oude volksgeloof bleven enkele zegswijzen bewaard:

“Waar de raaf krast, daar valt een dode.”

“De kraaien weten waar de doden liggen.”

“Een raaf op het dak brengt rouw in huis.”

“De zwarte vogel kent de weg naar het kerkhof.”

Op een reis door Schotland kwam ik ooit zo’n zwarte vogel tegen. Hij zat op een verweerd graf, ergens op een oude begraafplaats. Er was nauwelijks wind. Alleen het krassen van zijn bek verbrak de stilte.

Misschien was het dat beeld dat mij onlangs opnieuw naar deze vergeelde nota’s deed grijpen.

Sommige verhalen sterven nooit helemaal. Zoals de zwarte vogels keren ze telkens terug wanneer de dagen korter worden en november over het land trekt.

Gepubliceerd

06.11.2026

Kernwoorden
Reacties