Willem J. L. van Es: uitgestrooid op de “heilige heuvel” van Vlaanderen

Op 20 maart 1943 overleed in Wassenaar, Zuid-Holland, Willem Johan Louis van Es, advocaat en taalkundige. Hij werd geboren op 20 maart 1886 als zoon van een hooggeplaatst ambtenaar in Padang, toen Nederlands Oost-Indië.

Op 18 september 1910 was van Es aanwezig op het eerste Vlaams Taal- en Geschiedkundig Congres, waar de Frans-Vlaamse pastoor Emiel Descamps (1855-1925) de hulp inriep van Vlaanderen en Nederland. Dit zou de aanzet vormen voor een beginnende actie ten gunste van Frans-Vlaanderen. In 1911 verkende van Es samen met enkele Nederlandse vrienden Frans-Vlaanderen, waar hij contact legde met de Vlaamsgezinde priester en politicus Jules Lemire. Over Lemire en Frans-Vlaanderen schreef Willem J. L. van Es meerdere artikelen, onder andere in het tijdschrift Neerlandia.

Later droeg hij bij aan het tijdschrift Le Lion de Flandre van het Vlaams Verbond van Frankrijk, waar hij voornamelijk over toponymie schreef. Een van zijn bekendste studies is “De ondergang van het Diets in Frankrijk na de Saksische-Frankische-Friese nederzetting.”

Daarnaast publiceerde Willem J. L. van Es twee boeken:

• “De Franse Nederlanden” (1918)
• “De Groot-Nederlandse gedachte” (1918)

Hij was ook meerdere keren bestuurslid van het Algemeen Nederlands Verbond en medeoprichter van de vereniging Zannekin in de periode 1937-1939. Volgens zijn laatste wilsbeschikking werd de as van Willem J. L. van Es, die een vrijzinnige van protestantse huize was, uitgestrooid op de Kasselberg, de “Heilige heuvel” van Vlaanderen.

20.03.2025

Cyriel Rousseeu: een pionier in het Westland

Op 30 augustus 1968 overleed Cyriel Rousseeu, Vlaams activist, pionier en initiatiefnemer van Pro Westlandia, een vereniging die zich vanuit Vlaanderen inzette om in Frans-Vlaanderen de Nederlandse taal en cultuur te doen herleven.

Cyriel Rousseeu was voor dit werk uitermate geschikt. Hij werd in 1882 geboren als boerenzoon in Watou, een dorpje aan de schreve, en kende ook de Westhoek in Frankrijk als zijn broekzak.

In 1906 verhuisde Rousseeu naar Antwerpen, waar hij het beroep van tramconducteur uitoefende (lijn 3!). In 1911 richtte hij, samen met August Borms, in de Scheldestad Pro Westlandia op. Aan het project werkten ook andere bekende en minder bekende figuren mee, zoals de Vlaamsgezinde tandheelkundige Hilaire Allaeys, de schrijver Abraham Hans en de Heel-Nederlander Willem van Es.

Het gezelschap trok al reizend van dorp tot dorp — per bus, maar ook met paard en kar — om via zang en voordracht de liefde voor de Nederlandse taal en cultuur over de schreve te wekken. Ondanks tegenwerking werden zeven tochten georganiseerd, ook in het Rijselse gebied. Onze betreurde vriend Ward Corsmit beschreef deze optredens plastisch en met de nodige relativering in het Jaarboek van de vereniging Zannekin (Jaarboek 4, 1982).

De activiteiten van de vereniging kwamen abrupt tot een einde met het begin van Wereldoorlog I in 1914. Frankrijk verkeerde in die jaren in een sfeer van revanchisme na het verlies van de Frans-Duitse oorlog van 1870-71, en ook Frans-Vlaanderen ontsnapte hier niet aan. Daardoor werden de pioniers van Pro Westlandia al snel als een vermeende ‘Duitse’ vijfde kolom gezien. Historicus Michiel Nuyttens toonde echter aan dat de Franse beschuldigingen van pangermanisme en irredentisme aan het adres van Pro Westlandia onterecht waren (in Jaarboek De Franse Nederlanden, 1982).

In de jaren ’40 was Cyriel Rousseeu actief in de Zannekin Werkgemeenschap, die de Frans-Vlaamse beweging vanuit een Heel-Nederlands perspectief financieel en materieel ondersteunde. Deze vereniging hielp onder andere Jean-Marie Gantois bij het geven van een reeks lezingen over de Nederlanden in Frankrijk.

Na Wereldoorlog II dook de naam van Rousseeu opnieuw op, als spreker op de Frans-Vlaamse Cultuurdagen in Waregem. Hij werkte ook mee aan de organisatie van de eerste ‘taal- en letterkundige dag’ in Steenvoorde, maar overleed helaas aan de vooravond van deze bijeenkomst.

30.08.2024