Alfons de Cock: Wie het volk wil begrijpen, moet luisteren naar zijn verhalen

Op 2 maart 1921 overlijdt in Berchem schrijver en volkskundige Alfons de Cock. Hij werd in 1850 geboren in Herdersem (Oost-Vlaanderen) en groeide uit tot een sleutelfiguur in de ontstaansgeschiedenis van de wetenschappelijke volkskunde in Vlaanderen. De Cock volgde zijn opleiding tot onderwijzer aan de normaalschool in Lier, toen een kweekvijver van Vlaamsgezinde studenten, en was nadien actief als onderwijzer, onder meer in zijn geboortedorp, in het spoor van zijn vader.

Aanvankelijk ging zijn belangstelling vooral uit naar botanica en volksgeneeskunde. Met zijn boek Volksgeneeskunde in Vlaanderen (1891) verwierf hij ruime bekendheid. Vanuit zijn reputatie als plantkundige ontwikkelde hij een bredere visie op volkskunde, die hij beschouwde als een middel om de nationale volksaard te handhaven, te bevestigen en te versterken.

Samen met Pol de Mont en August Gillée geldt De Cock als een van de grondleggers van de wetenschappelijke volkskunde in Vlaanderen. Tussen 1900 en 1921 was hij de voornaamste redacteur van het tijdschrift Volkskunde, dat sinds 1888 een centraal forum vormde voor onderzoek naar volksverhalen, gebruiken en tradities.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog sympathiseerde De Cock met het activisme en pleitte hij voor de oprichting van een leerstoel Volkskunde aan de Gentse universiteit. Hij publiceerde een omvangrijk oeuvre, alleen of in samenwerking, over sprookjes en sagen, vertellingen uit de volksmond, volksverhalen, spreekwoorden en zegswijzen. Zijn werk verscheen zowel in boekvorm als in talrijke tijdschriften en bijdragen.

Zijn nalatenschap leeft voort in het publieke geheugen. In verschillende Vlaamse gemeenten dragen straten en pleinen zijn naam. In zijn geboortestreek werd bovendien een wandelpad aan Alfons de Cock opgedragen — een passend eerbetoon aan een man die luisterde naar de verhalen van het volk om het beter te begrijpen.

02.03.2026