Winok bij de heidenen

Vandaag, 6 november, is volgens de katholieke kalender de feestdag — en tevens sterfdag — van de heilige Winok (of Winoc), geboren tussen 640 en 650 en overleden op 6 november 716 of 717.

Volgens de christelijke traditie was Winok een Bretoense koningszoon die de heilige Bertijn kwam ondersteunen in het bisdom Terwaan en in diens abdij van Sithiu (het latere Sint-Omaars). Over de taal die Winok en zijn medebroeders spraken, bestaat geen zekerheid. Vast staat wel dat zij het Frankisch moesten beheersen om in de streek te kunnen prediken. Daarbij rijst de vraag of de aanduiding “Bretoen” moet worden begrepen als afkomstig uit Bretagne, dan wel uit Brittannië, en dus van over de Noordzee, waar in die tijd aan de kust eveneens Noordzeegermaanse talen werden gesproken.

Vanuit Sithiu werden monniken — onder wie Winok — uitgezonden om het nog grotendeels heidense Vlaanderen te kerstenen. Later trok Winok zich terug in het klooster van Woromhold, het huidige Wormhout. Na zijn dood in Wormhout werd zijn lichaam overgebracht naar Sint-Winoksbergen, de stad die tot op vandaag zijn naam draagt.

Waarom Winok zich precies naar de kuststreek begaf en op de Groenberg een bidplaats oprichtte die later zou uitgroeien tot de abdij van Sint-Winoksbergen, wordt in de christelijke hagiografie slechts sporadisch vermeld. Volgens de historicus Lodewijk de Baecker werd op deze heuvel door de plaatselijke bevolking een heidense god vereerd, die hij Baal noemt. Al snel denkt men daarbij aan Balder (of Baldr), de Germaanse god van het licht en de lente. De jezuïet Malbrancq sprak in de 16de eeuw echter over de Groenberg als de plaats van een “duivelse cultus” gewijd aan Wotan.

Diezelfde Wotan werd overigens niet ver van Sint-Winoksbergen vereerd, namelijk in Veurne. Op die heidense cultusplaats werd later de Sint-Walburgakerk gebouwd.

Men mag er rustig van uitgaan dat Winok en zijn confraters systematisch de heidense cultusplaatsen in de streek bezochten om de lokale bevolking tot het nieuwe geloof te bekeren. Veel van de eerste kloosters, kerken en kapellen werden immers opgericht op plaatsen waar eerder een heidense eredienst bestond. Dat patroon geldt zowel voor de abdij van Sithiu, het klooster van Wormhout als voor de abdij van Sint-Winoksbergen.

06.11.2024