Artois, Artoos: in Artesië wonen de Artesers

Soms kan één woord een heel verhaal vertellen.

De Franse Nederlanden, en meer bepaald Artesië, komen nog eens in het nieuws. Professor Freek Van de Velde stelde voor om de provincie Artois misschien Artoos te noemen. Een verwijzing naar de uitspraak die velen kennen van het bier Stella-Artois.

Een interessante gedachte.

Maar wie luistert naar de streek zelf, hoort nog andere klanken.

In Frans-Vlaanderen en in het vroegere Vlaams Artesië leefde de naam Artesië. Mijn vader, die het Vlaams van Kaaster sprak – vlak bij de schreve – noemde de inwoners van dat gebied Artesers.

En geef toe:

de Artesers die in Artesië wonen… dat klinkt toch logisch.

Cyriel Moeyaert noteerde in zijn Woordenboek van het Frans-Vlaams de vorm Artoois, met de uitspraak ar’tœjs. Een bewijs dat onze streektaal haar eigen klanken had en heeft.

De naam Artesië draagt trouwens een lange geschiedenis mee. Hij verwijst naar de Gallische stam van de Atrebates, met Atrecht als hoofdstad. Het gebied maakte ooit deel uit van Vlaanderen en de Nederlanden, tot het in de zeventiende eeuw bij Frankrijk werd gevoegd.

Ook de taalgeschiedenis van Artesië is boeiend. Het was geen eenvoudig Franssprekend gebied. Eeuwenlang spraken de bewoners vooral het Picardisch. In delen van het gebied klonk ook het Vlaams.

Tussen Ariën aan de Leie en Sint-Omaars (Vlaams Artesië of Artois flamingant) bleef onze streektaal nog tot in de negentiende eeuw aanwezig. Taal verdwijnt immers niet plots. Ze blijft ook voortleven in woorden, namen, uitspraken en herinneringen.

Ook familienamen vertellen een verhaal. De naamkundige Frans Debrabandere vermeldt in zijn Woordenboek van de familienamen in België en Noord-Frankrijk verschillende vormen: Artois, Dartois, D’Artois, Artoys… en inderdaad ook Artoos.

Misschien moeten we dus niet kiezen tussen één juiste vorm.

Artois, Artoos, Artesië… elke naam draagt een stukje geschiedenis mee.

In Leuven mogen ze gerust hun Stella-Artoos drinken.

Zelf kies ik liever voor een lekkere biobier als Pays d’Artois.

Zoals mijn vader het in Kaaster zei:

“Op under gezondhyd!”

31.07.2026