Willem Barentsz: de man die zijn leven gaf voor een route naar Azië

Op 20 juni 1597 overleed op Nova Zembla de Nederlandse zeevaarder en poolreiziger Willem Barentsz, een van de beroemdste ontdekkingsreizigers uit de geschiedenis van de Lage Landen. Hij stierf tijdens zijn derde poging om via het noorden een zeeroute naar Azië te vinden, een onderneming die hem onsterfelijk maakte in de maritieme geschiedenis.

Willem Barentsz werd vermoedelijk rond 1550 geboren op het Waddeneiland Terschelling, al bestaat daarover geen volledige zekerheid. Zijn familienaam betekent letterlijk “zoon van Barent”, wat erop wijst dat zijn vader waarschijnlijk Barent heette. Over zijn jeugd en familie is weinig bekend, maar vast staat dat hij later terechtkwam in Amsterdam, waar hij werkzaam was als zeevaarder, stuurman en cartograaf. Hij verwierf er een uitstekende reputatie als navigator en kaartenmaker.

Aan het einde van de zestiende eeuw waren de lucratieve handelsroutes naar Azië grotendeels in handen van Spanje en Portugal. Nederlandse kooplieden gingen daarom op zoek naar een alternatieve verbinding met China en de Oost. Men hoopte een doorgang te vinden langs de noordkust van Europa en Azië, een route die bekendstaat als de Noordoostelijke Doorvaart. Een succesvolle ontdekking zou enorme economische voordelen opleveren voor de jonge Republiek.

Barentsz nam tussen 1594 en 1597 deel aan drie expedities naar het hoge noorden. Tijdens deze reizen verkende hij onbekende wateren en bracht hij nieuwe gebieden in kaart. Hij ontdekte onder meer de eilandengroepen Spitsbergen en Bereneiland, waarmee hij een belangrijke bijdrage leverde aan de kennis van het Noordpoolgebied.

Zijn derde reis werd echter zijn beroemdste. Het expeditieschip raakte vast in het ijs aan de kust van Nova Zembla. Omdat ontsnappen onmogelijk was, bouwden de zeelieden met hout van het schip een onderkomen dat bekend werd als het “Behouden Huys”. Daar overleefden zij een van de eerste gedocumenteerde overwinteringen in het poolgebied. De mannen kregen te maken met extreme kou, voedseltekorten, ijsberen en maandenlange duisternis.

Toen het ijs in het voorjaar van 1597 gedeeltelijk begon te wijken, verlieten de overlevenden hun schip in twee open sloepen. Tijdens de zware terugtocht bezweek Willem Barentsz op 20 juni 1597, vermoedelijk door uitputting en de ontberingen van de voorbije maanden. Hij werd ongeveer 47 jaar oud.

Hoewel hij de gezochte route naar Azië nooit vond, was het belang van zijn expedities enorm. Zijn kaarten, waarnemingen en verslagen verrijkten de Europese kennis van het Noordpoolgebied en vormden eeuwenlang een waardevolle bron voor latere ontdekkingsreizigers. De droom van een Noordoostelijke Doorvaart zou pas vele eeuwen later gedeeltelijk werkelijkheid worden.

De naam van Willem Barentsz leeft voort in de Barentszzee, het Barentszeiland en de nederzetting Barentszburg. Zijn verhaal blijft een indrukwekkend voorbeeld van menselijke volharding, ontdekkingsdrang en de zoektocht naar nieuwe wegen in een tijd waarin grote delen van de wereld nog onbekend waren.

20.06.2026