Over Zuid-Tirol

Wat me is opgevallen in Zuid-Tirol:

Op taalgebied

Bijna nergens hoorde of las ik Engels – een ware verademing. Op straat spreekt men Duits, Ladinisch of Italiaans. De Zuid-Tirolers gebruiken in het dagelijks leven de plaatselijke Duitstalige dialecten. Op school leren ze uiteraard Standaardduits, dat ook gebruikt wordt in formele situaties en voor het geschreven woord. Italiaanse toeristen doen vaak moeite om een mondje Duits te spreken. Italiaanstaligen die er wonen hebben Duits geleerd en zich aangepast. Op de meeste plaatsen word je eerst in het Duits aangesproken, of in beide talen – maar dan nog meestal eerst in het Duits en pas daarna in het Italiaans.

Onze Vlaamse kust kan hier iets van leren: in de winkels van De Panne werd ik meermaals eerst in het Frans aangesproken, en pas daarna in het Nederlands. Veel Vlaamse handelszaken aan de kust lijken nog steeds niet goed te weten hoe zichzelf te zijn en hoe ze met Franstalige bezoekers moeten omgaan.

In de steden

De handelszaken zijn er uiterst verzorgd en dynamisch. Men zet volop in op de regionale identiteit – voor 150%. Vanaf 11 uur ’s ochtends krioelt het van de mensen in de winkelstraten en zitten de terrassen overvol. Er zijn veel lokale winkels met een zeer divers aanbod, en kleine kmo’s hebben er duidelijk de bovenhand op de grote ketens en supermarkten. In Vlaanderen zie je tegenwoordig overal dezelfde grote merken, met een verarming en standaardisering van het aanbod, en de dood van de echte kleinhandel tot gevolg.

Openbaar vervoer

We maakten regelmatig gebruik van de bus, die voor toeristen gratis is. De voertuigen zijn splinternieuw, het uurrooster dekt alle bestemmingen ruim, en de chauffeurs zijn vriendelijk. Ze schakelen vlot over van Duits naar Italiaans en omgekeerd, naargelang de gesprekspartner. Zeer opvallend: jonge mensen staan spontaan op om hun plaats af te staan aan ouderen of mensen met een beperking. Ook dat is in Vlaanderen niet meer vanzelfsprekend.

Jong en oud

Ik zag opvallend veel jonge mensen die alleen met één grootouder op stap waren – voor een wandeling of een koffiepauze op een terras. Het beeld van een jongere die teder de arm van zijn of haar grootmoeder of grootvader vasthoudt op straat, is iets wat in Vlaanderen helaas zeldzaam is geworden.

Samenstelling van de bevolking

Met uitzondering van de stad Bozen (waar je Pakistaanse- en enkele Afrikaanse medemensen tegenkomt) zie je in de meeste steden en gemeenten nauwelijks allochtonen. De afwezigheid van hoofddoekdragers in het straatbeeld is opvallend. Als ik dit met Vlaanderen vergelijk, moet ik – tegen beter weten in – concluderen dat er bij ons sprake is van maatschappelijke verhoudingen die in alle Vlaamse steden stilaan maar zeker de kern van onze samenleving in vraag stellen.

We kunnen iets leren van Zuid-Tirol.

05.09.2025

Walther von der Vogelweide: de bewogen geschiedenis van een standbeeld  

Vandaag hebben we een bezoek gebracht aan de stad Bozen en aan het standbeeld van de Duitstalige minnezanger en dichter (ca. 1170-1230) Walther von der Vogelweide. Hij werd waarschijnlijk in deze stad geboren, waardoor Bozen ook wel de Waltherstad wordt genoemd.

Een standbeeld en de fontein ter ere van Walther, gemaakt van Laasmarmer, werden in september 1889 opgericht en geplaatst op het centraal gelegen Sint-Jansplein, naast de Dom van Bozen.

Bij de annexatie van Zuid-Tirol werd dit beeld het onderwerp van een anti-Duitse beeldenstorm, onder leiding en impuls van de beruchte Italiaans irredentist Tolomei. Reeds in 1923 was de verwijdering van dit standbeeld een van de 32 punten in zijn programma, in het kader van de onduitsing van Zuid-Tirol.

Uit vrees voor internationale kritiek, niet alleen uit Oostenrijk, maar ook uit Duitsland en Beieren, aarzelde Mussolini uiteindelijk. Hij beperkte zijn maatregelen voorlopig tot het omdopen van de Waltherplatz in Piazza Vittorio Emanuele III. Maar het standbeeld bleef, als zogenaamd Pangermaans symbool, voor Tolomei en zijn aanhangers aanstootgevend.

Uiteindelijk voegde Mussolini de daad bij het woord en werd het standbeeld in 1935 verwijderd. Het verhuisde naar het Rosseggerpark, in een uithoek van de stad.

Het zou nog tot 1981 duren voordat de Zuid-Tirolers erin slaagden het standbeeld terug op zijn oude plek te krijgen waar het vandaag nog steeds staat. In mei 1985 werden Walther en andere Oostenrijkse monumenten door Italiaanse activisten met zwarte verf besmeurd.

02.09.2025