Klaas Sluter : ‘de vergeten Michelangelo uit de  Lage Landen

Op 24 september 1405 overleed in Dijon de beeldhouwer Klaas (Claes) Sluter, een van de grootste kunstenaars van de late middeleeuwen. Hij werd rond 1350 geboren in Haarlem, in het toenmalige Graafschap Holland.

In de jaren 1379–1380 verschijnt hij in Brussel, waar hij als Claes de Slutere van Herlam wordt vermeld in het gilde van steenhouwers en beeldhouwers. Vanaf 1385 trad hij in dienst van Filips de Stoute, hertog van Bourgondië, eerst als assistent van Jean de Marville en vanaf 1389 als hof beeldhouwer. In Dijon groeide hij uit tot de belangrijkste beeldhouwer van de Bourgondische hertogen.

ZIJN VOORNAAMSTE WERKEN

• Het portaal van de Chartreuse de Champmol. Met monumentale beelden van Filips de Stoute, Margaretha van Vlaanderen, Johannes de Doper, Catharina van Alexandrië en Maria met Kind.

• De Mozesput. Een zeshoekige sculpturale kolos met de profeten Mozes, David, Jeremia, Zacharia, Daniël en Jesaja — een mijlpaal in het Europese realisme rond 1400.

• Het praalgraf van Filips de Stoute. Sluter ontwierp het geheel en begon aan de beroemde beweners, de rouwfiguren die later door zijn neef Claus van de Werve werden voltooid.

ZIJN BETEKENIS

Sluter brak met de internationale gotiek door levensechte, psychologisch geladen figuren te maken. Zijn sculpturen tonen een ongeziene aandacht voor individualiteit, emotie en naturalistische plooival. Hij werd zo een directe voorloper van het realisme van de Vlaamse Primitieven.

EEN KUNSTENAAR UIT DE LAGE LANDEN.

Hoewel hij zijn grootste werken in Bourgondië maakte, bleef Sluter herkenbaar als een man uit de Lage Landen: zijn naam, zijn stijl en zijn werkwijze tonen een kunstenaar die zijn Hollandse en Brabantse wortels nooit verloor. Zijn oeuvre is een van de mooiste voorbeelden van hoe kunstenaars uit onze streken de Europese kunstgeschiedenis hebben gevormd. Bart van Loo noemt Sluter ‘de vergeten Michelangelo van De Lage Landen.’

24.09.2026

Ernst Barlach, beeldhouwer van de geest

Op 2 januari 1870 werd de expressionistische beeldhouwer, schilder en schrijver Ernst Barlach geboren in Wedel, in Sleeswijk-Holstein.

Tijdens zijn studietijd aan de Koninklijke Akademie in Dresden en aan de Académie Julian in Parijs maakte hij zijn eerste belangrijke werken, waaronder De kruidenplukster en De wreker. Aanvankelijk was hij actief als tekenaar en beeldhouwer in een stijl die nauw aanleunde bij de art nouveau. Gaandeweg veranderde zijn beeldtaal. Ze werd beïnvloed door wat hij zag tijdens zijn reizen in Rusland en door voorbeelden uit de vroege gotiek.

Zijn ervaringen als infanterist tijdens de Eerste Wereldoorlog maakten van Barlach een overtuigde pacifist. Na 1918 viel zijn groeiende faam als beeldhouwer samen met de vele opdrachten voor oorlogsmonumenten in het naoorlogse Duitsland. De tijd vroeg om helden en vaderlandslievende scènes. Barlach koos echter een andere weg. Hij verwerkte ook wanhoop, ellende en de gruwel van de oorlog in zijn werk. Dat leidde tot zware controverses met vertegenwoordigers van het opkomende nationaalsocialisme.

In tegenstelling tot wat vandaag soms wordt beweerd, was Barlach niet van meet af aan gekant tegen het nieuwe regime. Hij behoorde tot de 37 kunstenaars die in 1934 de Aufruf der Kulturschaffenden ondertekenden. Die oproep riep Duitse kunstenaars op om hun loyaliteit aan Adolf Hitler te betuigen.

Toch werd zijn werk kort nadien als ‘ontaarde kunst’ uit openbare collecties verwijderd en soms zelfs vernietigd. Barlach werd ook uit de Pruisische Akademie gezet. Het is een verhaal op zich hoe verschillende van zijn beroemde beelden door vrienden werden doorgezaagd en verborgen, om na de oorlog opnieuw te worden samengevoegd. Dat gebeurde onder meer met zijn bekende Schwebender Engel en met Der Geistkämpfer, mijn lievelingsbeeld, dat vandaag voor de Sankt-Nikolaikirche in Kiel staat.

Het bronzen beeld stelt een gevleugelde aartsengel Michaël voor, die met een opgeheven zwaard in beide handen op een leeuwin staat. Merkwaardig genoeg kon ook dit beeld in zijn tijd niet op begrip rekenen. De geest alleen volstond niet voor de strijd, zo vond men. Wapens en strijders waren nodig.

Ernst Barlach overleed op 24 oktober 1938 in Rostock. Het Ernst Barlach Haus bevindt zich in Othmarschen, bij Hamburg.

02.01.2026