Rijsel was niet Frans en Wallonië evenmin

Vlamingen weten doorgaans weinig van hun eigen geschiedenis en nog minder over de talen die hen omringen.

Gisteren hoorde ik een overigens boeiend verhaal met de mededeling dat Rijsel eigenlijk Lille is. Als men dan toch zijn beste Frans wil laten horen, kan men maar beter de volledige historische naam gebruiken: “Lille en Flandre”. En zo niet is het Rijsel. ‘Altijd geweest’ schreef ooit André Demedts.

Rijsel sprak geen Frans

En dan de taalmythe: Rijsel sprak altijd Frans. Nee. Tot circa 800/900 sprak Rijsel Westfrankisch, waarna Frans nog niet eens bestond. Pas later ontwikkelde zich Picardisch, dat in de middeleeuwen een belangrijke schrijftaal en literaire traditie had.
Picardisch werd lang gesproken in Rijsel en in wat later Noord-Frankrijk werd: Boonse, Artesië en Rijsel-Vlaanderen.De Amerikaanse specialist van het negentiende-eeuwse Frankrijk, prof. Eugen Weber, bevestigt dat in 1835 deze historische gebieden – de departementen Nord, Pas-de-Calais en Somme – Picardisch spraken, en niet Frans. Frans was toen slechts de taal van weinigen die in contact stonden met het staatsapparaat, de justitie en administratie. De meerderheid van de bevolking sprak gewoon: Vlaams/Nederlands in de (Franse) Westhoek en Picardisch in de overige departementen.

Weber meent dat deze situatie – Frans als taal van een kleine elite – zich handhaafde tot het begin van de Eerste Wereldoorlog. Zie zijn bekende boek: “Peasants into Frenchmen: The Modernization of Rural France, 1870–1914” (1976).

Wallonië sprak ook geen Frans

Eenzelfde situatie zien we in het huidige Wallonië. Frans is niet de historische taal van Wallonië. Het rukte geleidelijk op, deels via samenwerking met de “bezetter” – eerst de Franse revolutionairen, vervolgens Napoleon, die de verfransing van het staats-, administratief- en burgerlijk apparaat versterkte. De oprichting van België onder Franse invloed verzilverde dit patroon.Toch bleef het volk trouw aan de oorspronkelijke historische talen:

• Waals
• Picardisch in sommige grensstreken
• Luxemburgs in de Ardennen

Ook hier geldt de observatie van Weber: de periode vóór de Eerste Wereldoorlog vormt een duidelijke breuklijn voor de taal van het volk.

Nog dit

Picardisch en Waals zijn geen dialecten van het Frans, zoals Frankrijk vandaag maar al te graag suggereert. Het zijn zelfstandige Romaanse talen die ongeveer in dezelfde periode onafhankelijk van elkaar zijn ontwikkeld.

Waarom en hoe het Frans uiteindelijk de overhand kreeg op al deze talen, is voer voor een volgend artikel.

06.03.2026