Erfgoed, gezien door Vlaamse primitieven

“Het geheugen, net als de geschiedenis, is geworteld in archieven. Zonder archieven verzwakt het geheugen, vervaagt de kennis van wat we hebben verwezenlijkt en verdwijnt de trots op een gedeeld verleden. Archieven bieden tegenwicht aan dat verlies. Ze bevatten de sporen van wat voorafging.”
(Joan M. Schwartz & Terry Cook)

Je zou nogal snel – en dus misschien wat naïef – kunnen concluderen dat een V-partij* aan de macht automatisch garant staat voor een stevige en innoverende taal- en cultuurpolitiek. En al helemaal voor een structurele verankering van de middelen voor ons waardevolle erfgoed: archieven, erfgoedbibliotheken, monumenten en culturele instellingen.

Niets blijkt minder vanzelfsprekend. En dus worden we wakker met een kater.

De organische gemeenschap zou moeten wijken voor een multidentitaire maatschappij, zo lijkt het, en in zo’n samenleving is zelfs het eigen culturele geheugen niet langer vanzelfsprekend veilig. Instellingen moeten zich voortdurend verloochenen, verantwoorden en aanpassen om hun voortbestaan veilig te stellen. En als de geldbeurs dan weer opengaat, krijgt ons erfgoed voorzekers ook een nieuwe behandeling: inclusief, divers en postkoloniaal – steeds nadrukkelijker als een beleidsmatige opdracht waaraan door de staat gesubsidieerde instellingen geacht worden te beantwoorden.

Opvallend maar niet verrassend is hoe liberalisme en individualisme zich ondertussen wonderlijk goed lijken te kunnen verzoenen met woke en kosmopolitisch denken, voorbij de klassieke links-rechtstegenstellingen. Vlaamse primitieven, maar dan zonder penseel.

De mentaliteit van ordinaire boekhouders binnen de Vlaamse politiek helpt daarbij niet bepaald. Evenmin als het charisma van een lavabo – een treffende formulering die ik even ontleen aan Jean-Marie Dedecker. Een cultuurbeleid dat vooral in spreadsheets past, heeft uiteindelijk weinig met visie te maken.

De fundamentele vraag is nochtans eenvoudig:

Wat gebeurt er met een gemeenschap wanneer de instellingen die haar geheugen bewaren structureel minder of niet meer in staat worden gesteld om dat geheugen te bewaren, te beschrijven, te ontsluiten en door te geven?

CULTUUR OP EIGEN BENEN?

Op korte termijn brengt deze situatie uiteraard een hoop ellende met zich mee. Maar misschien is dit ook het moment om ons af te vragen van welke ballast de culturele sector zich kan bevrijden.

Cultuur – de echte dan – kan zich opnieuw van onderuit organiseren: lokaal verankerd, creatief, ondernemend en waar mogelijk zelfbedruipend. Minder afhankelijk van steeds wisselende administratieve logica’s en van subsidiestelsels waarin de culturele inhoud soms lijkt te moeten wijken voor de juiste dogmatische terminologie.

De tering naar de nering zetten, in alle opzichten dus. Ook dat hoort bij onafhankelijkheid.

En als we die onafhankelijkheid ernstig nemen, lijkt het mij minstens verdedigbaar om de structurele vermenging van cultuurbeleid en politieke macht opnieuw ter discussie te stellen. Misschien horen actieve politici en andere vertegenwoordigers van het machtsapparaat gewoon niet thuis in raden van bestuur van culturele instellingen.

Niet omdat politiek niets met cultuur te maken heeft.

Maar juist omdat cultuur iets nodig heeft wat de politiek moeilijk kan garanderen:

een geheugen dat langer meegaat dan de volgende verkiezingen

*In Vlaamse conclaven hoor ik dat het allemaal de schuld is van Carolientje. Neen, dames en heren van NVA, dat klopt niet: de verantwoordelijkheid voor een regeringsbeleid is collectief. De minister-president is en blijft echter politiek hoofdverantwoordelijk voor de beslissingen die onder zijn beleid worden genomen.

04.10.2026

Cultuur in haar onderbroek

Antwoord aan Johan Sanctorum

Lees dit artikel ook op Doorbraak: https://doorbraak.be/cultuur-in-haar-onderbroek/

‘Wenn ich das Wort Kultur höre, entsichere ich meine Browning’. Als ik het woord cultuur hoor trek ik min pistool. Dit citaat meestal, maar foutief, toegewezen aan Josef Goebbels, komt in werkelijkheid uit het theaterstuk Schlageter van de nationaalsocialistische  theaterschrijver Hanns Johst. Daar dacht ik even aan bij het lezen van het stuk van Johan Sanctorum: ‘De Vlaamse cultuursector: al zes maanden dicht en nog geen seconde gemist.’

Jonas in zijn onderbroek

Bij de eerste pogingen tot doorstart van de cultuursector konden wij, dankzij de VRT, acteur Jonas van Thielen bewonderen, declamererend uit de Leeuw van Vlaanderen in zijn slecht opgetrokken onderbroek. Lamme Goedzak in de rol van Jan Breydel. Het belachelijk maken van de Vlaamse geschiedenis en het ontleden voor dummies van de zgn. Vlaamse mythes is een verplicht nummer in bepaalde Vlaamse politiek correcte milieus.

Niet de Walen en niet de Brusselaars: deze zelfkastijding is Vlaams, de nieuwe Franskiljons zeg maar. Ik voorspel dat men binnenkort zal eisen dat de Vlaamse leeuw, zoals de Pieten van de Sint, niet meer zwart mag zijn wegens foute kleur en fout gedrag duizend jaar geleden.

De cultuursector, dat zijn eerst en vooral talloze amateurs en vrijwilligers

Zijn die militante cultuurgoeroes representatief voor de 80.000 mensen in de sector? De cultuursector, dat zijn eerst en vooral talloze amateurs en vrijwilligers, jong en oud, die samen zingen, samen muziek maken, samen dansen, samen optreden. Het is ook het rijke Vlaamse verenigingsleven, de podiumkunsten, de technieken, het materiaal, de horeca, enz., enz.  Ik heb ze wel gemist, beste Johan, en ik geloof niet dat zoveel inzet en talent moet boeten of opdraaien voor een decadente elite.

Gewoon muziek maken

De cultuursector, dat zijn ook vele professionelen die hard werken om er te staan. Onze dochter is beroepsmusicus in een Nederlands symfonisch orkest. Ik ben dus een bevoorrechte observator van het reilen en zeilen in zo’n groot orkest. De plaatsen zijn er schaars, de competitie hoog en de lonen voor het voetvolk bescheiden.

Kan iemand me vertellen in welke sectoren men tekens op topniveau moet optreden voor lonen die niet eens die van het onderwijzend personeel halen? En hoe zo een orkest met meer dan 100 muzikanten en personeelsleden kan overleven zonder subsidies?  Beroepsmuzikanten willen zo snel mogelijk gewoon muziek maken. Ze willen hun job uitoefenen en het publiek blij maken. Wat baat het de subsidies stop te zetten om hen dan uit te betalen om niets te doen in de vorm van een werkloosheidsuitkering?

Dat gaat gij wel bepalen                                        

Ik versta  dat de anti-Vlaamse houding van zelfverklaarde cultuurpausen mensen soms vijandig maakt tegenover de cultuursector. Al is dit geen troost: het is niet alleen een Vlaamse ziekte. De globalistische pandemie heerst wereldwijd en heeft een grote mond.

projecten ondersteunen die wel dragend zijn voor de uitstraling van onze Vlaamse en Nederlandse cultuur

De vraag is wel waarom de Vlaamse beleidsmakers zo weinig doen om de situatie te wijzigen. Vlaanderen kan zijn cultuurpolitiek nu zelf bepalen, de subsidiepolitiek bijsturen  en projecten ondersteunen die wel dragend zijn voor de uitstraling van onze Vlaamse en Nederlandse cultuur, hier en in de wereld. Hiervoor is een visie nodig op drie of vijf jaar en een correcte herverdeling van de subsidies, niet op basis van rancunes maar van beleid.

Het begint trouwens al met het onderwijs: waar blijft eigenlijk die Vlaams canon, wie houdt zich hier mee bezig, welke budgetten en welke agenda? Mogen wij dat na maanden beleid wel eens weten?  Niet de roepende en betogende culturo’s van deze wereld  zullen bepalen dat er een canon alsook meer uren moeten komen voor geschiedenis in het onderwijs.  Maar wel een Vlaamse regering  die zonder complexen en zonder vrees haar verantwoordelijkheid neemt.

De culturele macht opnieuw veroveren

Vlamingen zouden moeten weten dat voorafgaand aan meer politieke macht, de cultuur en de taalstrijd  bepalend zijn geweest voor de emancipatie van het Vlaamse volk. Moet ik verwijzen naar Jan-Frans Willems en andere vaders van de Vlaamse beweging? Zonder hen geen Vlaamse ontvoogding en geen Vlaams zelfbestuur.

meer ballen nodig

De Italiaanse communist Antonio Gramsci (1891-1937 ) heeft heel zinvolle dingen geschreven over de verovering van de culturele macht voorafgaand aan de politieke macht. Vlaanderen moet Gramsci dringend  lezen en de cultuurstrijd met het linkse, ultraliberale globalisme  aangaan. Hiervoor zijn niet zozeer meer subsidies dan wel meer ballen nodig.

Roetpiet

De culturele sector volgde in de laatste 50 jaar in Vlaanderen, en overal trouwens, de modes van de dag. Voor de centen kleurde hij ooit een beetje geel-zwart toen Vlaanderen nog de moed had op Brussel te marcheren, sloeg bloedrood naar links door een zonneslag op de  barricaden van ’68, ging vervolgens anders gaan leven en kleurde eerst donker- vervolgens calvogroen, kwam dan tot meer Belgisch-conforme, driekleurige inzichten bij de uitdeling van adellijke titels en subsidies van de Boudewijnstichting, ontdekte de diepe goudmijnen van het Europese ultraliberalisme, om uiteindelijk als roetpiet dienst te nemen in de salons van Big Brother.

Maar, Big Brother of niet, de muziek van Ludwig van Beethoven blijft bestaan. En zijn 250ste verjaardag wil ik dit jaar nog vieren. Heeft u als muziekliefhebber onze Ludwig van Vlaamsen bloede na zes maanden nog niet gemist, beste Johan Sanctorum? Zullen wij nog dit jaar broederlijk samen naar de Eroïca gaan luisteren?

01.09.2020