Marcel Janssen: katholieke hartstocht, protestantse koelheid

Op 15 juni 1903 werd de Frans-Vlaamse priester, leraar en dichter Marcel Janssen in Gijvelde geboren. Hij was een van de bezielers van de Vlaamse kringen in het seminarie van Rijsel en een van de voornaamste medewerkers van Jean-Marie Gantois als ondervoorzitter van het Vlaams Verbond van Frankrijk (VVF).

Marcel Janssen was van huis uit Vlaamssprekend. Op het seminarie behoorde hij, samen met Jean-Marie Gantois (1904-1968), tot een latere generatie die nog leerde spreken, catechismus geven en schrijven in de taal van haar toekomstige parochianen. Vóór en na hem hadden een hele reeks priesters die weg al gewezen: Emile Delanghe (1851-1931), Arthur Dehaese (1852-1943), Patrice Schodduyn (1854-1937), Camille Looten (1855-1941), Romain Dumolin, schuilnaam De Meule (1870-1941), René Despicht (1870-1960), Jules Andouche (1887-1948), Adrien Ryckelynck (1889-1945), Jérôme Verdonck (1894-1974), Antoine Lescroart (1897-1980), Maxime Deswarte (1907-1989) en Georges Decalf (1911-1993).

Vele van die namen zouden later de mooie dagen maken van het Nederlandstalige tijdschrift De Torrewachter van het Vlaams Verbond van Frankrijk en van de Vlaamse actie in Frans-Vlaanderen, en tot de redactie ervan behoren. Ook Marcel Janssen werd redactiesecretaris van De Torrewachter en was verantwoordelijk voor de organisatie van de jaarlijkse Vlaamse congressen. Janssen publiceerde talloze artikels, ook onder schuilnaam, in zowat alle Frans-Vlaamse publicaties tijdens het interbellum. Hij was de auteur van FRANSCH-VLAANDEREN, een publicatie verschenen in de brochurereeks van het Vlaamse tijdschrift Branding (nr. 3, januari 1928).

In 1946 werd Marcel Janssen, samen met twaalf andere verantwoordelijken van het VVF, aangehouden en aangeklaagd wegens separatisme. Hij bleef slechts één week in voorarrest, maar verloor voor tien jaar zijn burgerrechten en kreeg een verblijfsverbod in Noord-Frankrijk.

Janssen zou niet meer naar Frans-Vlaanderen terugkeren. Als priester kreeg hij een parochie toegewezen in Normandië, waar hij op 31 oktober 1963 overleed.

EEN VERGETEN TAALIDEOLOGIE

De meeste van deze mensen waren, misschien met uitzondering van Jean-Marie Gantois, die Franstalig was, van huis uit Vlaamssprekend. Op het seminarie leerden zij hun taal schrijven met het beperkte beschikbare en vaak verouderde pedagogische materiaal. Het was een taal die sterk aanleunde bij het gesproken Vlaams van de streek. Dat had niet alleen een emotionele reden – de taal van thuis en van de voorouders – maar ook, en dat vergeten we vandaag vaak, een religieuze reden.

In 1923 gaf de Frans-Vlaamse priester Marcel Janssen een onthullend inkijkje in de emotionele waarde die velen in Frans-Vlaanderen aan hun taal hechtten. Janssen schreef:

“Waar zult u een taal vinden die zo’n natuurlijke oorsprong heeft? Zij behoort toe aan het volk; dat wil zeggen: zij heeft haar zuiverheid niet te danken aan grammaticale regels, zoals dat het geval is bij alle kunstmatige talen, maar enkel aan het karakter van degenen die haar spreken (…) Elke taal die uit het volk voortkomt, is aangenaam, maar wanneer dat volk katholiek is, zoals de Vlamingen, dan valt niet te zeggen hoeveel aangenamer zij wordt. U moet een hedendaags Nederlands dialect vergelijken met ons Vlaams: tussen die twee zult u het volledige verschil vinden dat de protestantse koelheid van de katholieke hartstocht scheidt (…)”

Het katholieke Vlaams tegenover het protestantse Nederlands: ziehier een vergeten argumentarium, nog gangbaar in het begin van de twintigste eeuw, om ons inzake taal van alles wijs te maken.

Onder invloed van Jean-Marie Gantois zou Marcel Janssen afstand nemen van deze cultureel-religieuze zotternijen en zijn Vlaams met het Nederlands verzoenen.

Over de katholiek-protestantse tegenstellingen en hun invloed op taalgebied, zie ook mijn nieuwe boek TAALMOORD, over taal, gemeenschap en identiteit, dat in augustus bij ERTSBERG verschijnt.

15.06.2026