Versailles: over stank en gezonde lucht

Ook Paul Cordy schrijft elke dag over geschiedenis op zijn Facebookpagina. Beslist een aanrader. Vandaag heeft hij het over een housewarmingparty van Lodewijk XIV en over de gezonde lucht van de plek waar het kasteel van Versailles zou worden gebouwd, op veilige afstand van het vieze en vuile Parijs.

De Frans-Vlaamse historicus en mijn goede vriend Nicolas Bourgeois, die geschiedenis en rechten studeerde aan de École Normale Supérieure in Parijs, vertelde me ooit over de kwalijke geuren die lange tijd in het Paleis van Versailles bleven hangen. Vergeleken daarmee stelde de stank van de hoofdstad weinig voor. Hij verwees ook naar Félix Gaiffe, auteur van het tijdens het interbellum verschenen boek L’Envers du Grand Siècle, die letterlijk sprak over “l’odeur de musc et de merde” (“de geur van muskus en stront”).

De vele hovelingen die in Versailles rondliepen, hadden namelijk de gewoonte om onder de marmeren trappen te urineren en hun behoefte te doen. Het paleis telde honderden kamers, maar nauwelijks toiletten. Naar verluidt was de stank amper te verdragen en bleef die nog geruime tijd in het paleis hangen.

Bourgeois raadt ons aan goed te leren kijken, niet alleen naar de pracht en praal van Versailles, maar ook naar de vele schilderijen aan de muren. Verschillende werken van Franse meesters tonen het echte Frankrijk van toen, met arme drommels in gelapte kleren en huizen zonder meubilair. Het volk draaide op voor de kosten van de vele bloedige oorlogen én voor de bouw van Versailles.

De werken van Vlaamse en Nederlandse meesters tonen daarentegen feesten, kermissen en dansende mensen. Daarin ligt wellicht ook de reden waarom “Pietje XIV” Vlaanderen zoveel mogelijk wilde inpalmen: niet alleen om geopolitieke redenen, maar ook om de lege schatkist te vullen.

07.05.2026