Diplomatie met de fanfare voorop

Volgens een reactie van lezer Marc Leys op deze pagina zou de “cultuurmoord” in Frans-Vlaanderen beginnen met Napoleon. Maar historisch kan die lijn gerust verder worden doorgetrokken: het absolutisme van het Franse koninkrijk speelde al vroeger mee, terwijl de Franse Revolutie zonder twijfel verantwoordelijk is voor het grote platwalsen én de taalmoord in Frans-Vlaanderen en elders.

De vraag of Vlaanderen “weinig of niets te doen heeft” op het vlak van internationaal cultuurbeleid — in het bijzonder ten aanzien van Frans-Vlaanderen — vertrekt eigenlijk van een misvatting. Elk land voert immers een internationaal cultuur- en economisch beleid, in de eerste plaats ten aanzien van zijn directe buren. Vlaanderen beschikt vandaag over culturele bevoegdheden en doet er goed aan die ook in grensoverschrijdende context ernstig te nemen. Een Vlaanderen dat zich daarvan principieel afkeert, kiest voor zelfbeperking en toont een gebrek aan volwassenheid.

Dat heeft niets te maken met agressie, annexatie of enige vorm van irredentisme. Het gaat niet om grenzen te hertekenen — Europa is nu bepalend — maar om culturele aanwezigheid, samenwerking en historische continuïteit. De manier waarop dat gebeurt — zichtbaar of discreet, met of zonder fanfare — is geen ideologisch dogma, maar een kwestie van context en stijl. Niet elk grensoverschrijdend contact hoeft immers met trompetgeschal te worden aangekondigd, maar het omgekeerde is evenmin een deugd.

Internationaal samenwerken is overigens geen eenrichtingsverkeer. Frankrijk is zelf vragende partij in dossiers die gaan van mobiliteit en migratie tot veiligheid en van waterbeheer tot wegeninfrastructuur. Grensoverschrijdende realiteit is dus eerder regel dan uitzondering.

Er bestaan in België Franse scholen (zogenoemde Lycée français), onder meer in Ukkel en Antwerpen. In dat licht is het logisch te stellen dat er ook in het noorden van Frankrijk, en meer bepaald in Frans-Vlaanderen, ruimte zou kunnen zijn voor Nederlandstalige tegenhangers. Niet als provocatie, maar als vorm van culturele reciprociteit. Zonder dramatiek: de taal van zijn voorouders en van de buren leren is geen misdrijf tegen de menselijkheid.

Over taal en volksminderheden moet iets fundamenteler gezegd worden. In Europa groeit het besef dat minderheidstalen geen folkloristische randverschijnselen zijn, maar dragers van identiteit en culturele continuïteit. Het West-Vlaams is daarbij geen curiosum, maar een regionale variant binnen de Nederlandse taalfamilie. Het probleem is niet dat die realiteit bestaat, maar dat ze vaak onvoldoende gekend is. Een ernstig internationaal cultuurbeleid kan net bijdragen tot dat bewustzijn.

Wat werk betreft, is de lijn eenvoudiger. Het is logisch dat wie in Vlaanderen komt werken en zich wil integreren, zich richt op het Standaardnederlands — niet alleen op regionale varianten. Dat is geen waardeoordeel over dialecten, maar een functionele realiteit in administratie, arbeidsreglementen en officiële communicatie op de werkvloer. Organisaties zoals Voka West-Vlaanderen zouden dat gerust duidelijker mogen toelichten in hun grensoverschrijdende contacten.

En dan de klassieke reflex dat Frankrijk zich zou kunnen beroepen op “inmenging”. Het zou bijna grappig kunnen zijn, ware het niet dat het voor onze streken tragisch werd. Dat land heeft in de Zuidelijke Nederlanden en later in België historisch zelf een uitgesproken imperialistische politiek gevoerd en daarbij op taal- en cultuurvlak tabula rasa gemaakt, van Lodewijk XIV over de Revolutie en Napoleon tot ver in de moderne tijd. Franse opmerkingen kunnen we daarom missen als kiespijn.

Mijn punt blijft eenvoudig: Frans-Vlaanderen is geen afgesloten hoofdstuk. Het is een regio met een geschiedenis, een taalverleden en culturele lijnen die nog altijd bestaan, ook al zijn ze verzwakt. Het is ook een regio met een toekomst waarin onze noorderburen uiteraard een bijzondere plaats innemen. Daarom is culturele actie een noodzaak.

En dat verdient het om gezegd te worden, ook als de fanfare daarbij niet altijd voorop hoeft te lopen.

03.07.2026