Paul Hazard: “In Nederland hebben mensen, boeken en ideën uit verschillende landen elkaar ontmoet”

Op 30 april 1878 werd de Frans-Vlaamse literatuurhistoricus, filosoof en essayist Paul Hazard in het Frans-Vlaams dorpje Noordpene geboren.

Zijn vader en grootvader waren dorpsonderwijzers in Noordpene. Zijn moeder, Marie-Eudonie Looten was een zus van de bekende Frans-Vlaamse voorman Camille Looten. Het is dus niet verwonderlijk dat Paul Hazard een fervente verdediger was van het onderwijs van het Nederlands in Frans-Vlaanderen. Hij zal ook later zijn neef, de dichter en ondernemer Camille Looten, introduceren in de Franse literaire wereld.

Paul Hazard behaalde zijn ‘certificat d’études’ in Arneke en volgde daarna de klassieke humaniora in Armentiers. Het lyceum waar hij studeerde is tot vandaag naar hem genoemd.

Men moet in Paul Hazard een buitengewoon talent hebben gezien want vanaf 1900 wordt hij naar het prestigieuze Ecole Normale supérieure in Parijs gestuurd. De aggregatie letteren behaalt hij in 1903. Hij studeert verder aan de Sorbonne en doctoreert er in 1910 met een eindverhandeling die hem ineens bekend maakt: “La révolution française et les lettres italiennes”.

Zijn carrière als hoogleraar brengt hem aan de universiteit van Lyon en vervolgens opnieuw aan de Sorbonne in Parijs. In 1925 is hij titularis van de leerstoel vergelijkende literatuurwetenschap aan het befaamde College de France. In de jaren ’30 is hij ook gastdocent aan verschillende Amerikaanse universiteiten. In 1932 en in 1940 doceert hij aan de Columbia universiteit in New-York.

Opvallend is dat hij in 1941 in volle oorlog beslist om naar Frankrijk terug te keren om er te doceren. In dat jaar wordt hij voorgedragen om rector te worden van de Parijse universiteit. Maar zijn kandidatuur wordt afgewezen door de Duitse bezetter.

Zijn bekendste boek « La crise de la conscience européenne » (1935) werd pas in 1990 in het Nederlands vertaald (bij Agon) met als titel “De crisis in het Europees denken. Europa op de drempel van de Verlichting 1680-1715”.

Karel D’huyvetters, een specialist van Spinoza, noemt Hazard “ zonder twijfel een van de coryfeeën van de beschavingsgeschiedenis”. En hij voegt er aan toe: “Paul Hazard is een uitmuntende gids, eerlijk als goud, objectief als een deurwaarder, bloemrijk als een rederijker, diepzinnig als een mysticus, wijs als een grootvader en belezen als geen ander”.
In 1940, net voor het uitbreken van Wereldoorlog II, wordt hij verkozen tot lid van de Franse academie. Door de oorlog zal hij niet officieel worden opgenomen. Zijn vroegtijdig overlijden op 13 april 1944,in Parijs, maakte zijn officiële opneming onmogelijk.

Een citaat van Paul Hazard over Nederland in de 17de en 18de eeuw :

“Nederland is door haar universiteiten een land van bemiddelaars. Rondom haar leerstoelen verzamelen zich studenten uit het oosten en het westen, uit het noorden en het zuiden, om te luisteren naar professoren die niet alleen Nederlands zijn, maar ook Frans en Duits. In Nederland hebben mensen, boeken en ideeën uit verschillende landen elkaar ontmoet; en er zijn geestelijke uitwisselingen geweest zoals je die nergens anders in die tijd kunt vinden… Tijdens de hele zeventiende eeuw en een groot deel van de achttiende eeuw hebben Engelsen, Fransen, Schotten, Denen, Zweden, Polen en Hongaren, gestudeerd in Leiden, Franeker, Groningen en Utrecht…”

30.04.2025