Jeanne d’Arc:  een Franse mythe

Op 30 mei 1431 stierf Jeanne d’Arc volgens Franse geschiedenisboeken op de brandstapel. Maar klopt dat wel?

Het is onjuist dat Jeanne een herderin van bescheiden afkomst was, zoals vaak wordt beweerd. De eerste Jeanne was mogelijk een bastaarddochter van koningin Isabeau van Beieren en Lodewijk van Orléans. Dit verklaart waarom ze de ridderlijke gevechtstechnieken en het paardrijden perfect beheerste, zoals een ridder.

Ze speelde een leidende rol bij de bevrijding van het Franse Koninkrijk in de oorlogen van die tijd.

Kort na haar verbranding verspreidde het gerucht dat Jeanne niet op de brandstapel was gestorven, maar ontsnapt. Verschillende figuren die zich voor Jeanne d’Arc uitgaven, liepen toen rond en voedden deze theorie.

Een andere Jeanne?

Vreemd is dat in de kerk van het oud wijndorp Pulligny in Lotharingen (département Meurthe-et-Moselle) een graf bestond.

Daar stond te lezen:

ci gît hautle et honorée Dame Jehanne du Lis…

In het Nederlands klonk het opschrift ongeveer als volgt:

Hier ligt de hoogwaardige en geëerde Dame Jehanne des Armoises, gezegd du Lis, Maagd van Frankrijk…

Deze Jeanne des Armoises stierf waarschijnlijk rond haar twintigste jaar, in 1451 of 1452, ongeveer twintig jaar na de episode van de brandstapel. Voor de Lotharingers van Pulligny was er geen twijfel: Hier was de enige echte Jeanne begraven, de Maagd van Frankrijk, die de brandstapel had overleefd.

Verdwenen en heiligverklaard

Later verdween Jeanne d’Arc lange tijd uit de Franse geschiedenisboeken en raakte ze bijna vergeten.

Ze kwam pas in de negentiende eeuw weer in beeld, vooral na haar zaligverklaring in 1874.

Deze zaligverklaring volgde niet toevallig kort na de Franse nederlaag in de Frans-Pruisische oorlog van 1870-1871. Door deze oorlog verloor Frankrijk Lotharingen samen met de Elzas en aan Duitsland.

De mythe van Jeanne als Lotharingse herderin kwam dus opnieuw van pas om het Franse revanchisme tegen Duitsland aan te wakkeren. Het werd gebruikt om de Fransen te laten zien dat Lotharingen Frans bleef, ondanks de Duitse verovering en annexatie.

Jeanne d’Arc werd pas in 1920 officieel heilig verklaard, na de Franse overwinning in de Eerste Wereldoorlog. Ze had zogezegd opnieuw Frankrijk gered.

Echte of valse Jeanne d’Arc

Even vreemd als opvallend: het opschrift op het graf van Jeanne in Pulligny werd door de kerkelijke autoriteiten in 1909 verwijderd, waarschijnlijk in opdracht van derden.

Dat was niet toevallig tussen haar zalig- en heiligverklaring. Sporen van andere pretendenten die de nieuwe Franse mythe konden verstoren, waren duidelijk niet meer gewenst.

Toch kunnen de oudere inwoners van Pulligny je vandaag nog wijzen op de plaats waar Jeanne, de Maagd van Frankrijk, was begraven…

30.05.2025