Jan Baert: Al die willen te kaperen varen, moeten die Fransman zijn?

Op 27 april 1702 overleed in Duinkerke de beroemde Frans-Vlaamse kaper Jan Baert. Hij werd er geboren in 1650 en maakte, net als de dichter Michiel de Swaen (1654–1707), tijdens zijn leven woelige tijden mee.

In 1658 werd Duinkerke door de Franse troepen van Turenne veroverd. Enkele jaren later, op 10 november 1659, werden de Duinkerkenaars wakker als Zuid-Nederlandse onderdanen, om tegen de middag Frans te zijn, waarna de Fransen de stad ’s avonds aan de Engelsen verkochten. Het is niet zeker dat de inwoners die dag goed en wel begrepen wat er gebeurd was. Ze bleven intussen de Vlamingen die ze waren. Ook in 1662, toen Frankrijk Duinkerke van de Engelsen terugkocht. Il faut le faire…

Terwijl de hele streek rond Duinkerke, van Artesië tot Rijsel en Zuidwest-Vlaanderen, overspoeld werd door de Franse soldateska, met moord en brand als gevolg voor de plaatselijke bevolking, suggereren Franse geschiedenisboeken soms een gewilde “terugkeer” naar Frankrijk. Een eufemisme dat de bloedbaden van toen handig verdoezelt. Historici als Lambin en anderen hebben nochtans aangetoond dat de Fransen in Rijsel, Sint-Omaars en Duinkerke allerminst als bevrijders werden onthaald.

Er waren ook mensen die, zoals Jan Baert, hun kennis van de Noordzee en hun militair talent als een soort huurlingen te gelde maakten, op zoek naar roem, avontuur en fortuin.

Het belet niet dat Jan Baert werd opgeleid door diegenen die hij later zou bestrijden. Hij genoot zijn maritieme vorming onder het kundig bevel van de Nederlandse admiraal De Ruyter, voor hij ervoor koos zijn kunde — met succes — aan Franse zijde in te zetten. De haat tegen het perfide Albion, die hij in Engelse kerkers had opgedaan, deed wellicht de rest.

Jan Baert: held of collaborateur? De geschiedenis — en het volk — onthielden vooral de heldhaftigheid van het personage. Dat woog in zijn tijd blijkbaar zwaarder dan morele verontwaardiging vanuit het ene of het andere kamp.

Men mag daarom niet te snel concluderen dat de motieven van Jan Baert louter politiek waren. Hij had evengoed kunnen doen wat zijn Duinkerkse tijdgenoot Michiel de Swaen deed: de verbondenheid met de Nederlanden blijven bezingen, waartoe beiden door taal, cultuur en afkomst behoorden. Maar soldaten zijn zelden dichters en kiezen vaker voor de weg van de glorie.

Wat Jan Baert wel gemeen had met Michiel de Swaen, was zijn Nederlandse moedertaal. Volgens de overlevering sprak hij nauwelijks Frans en communiceerde hij met de Franse koning via een tolk. Zijn naam werd door de Fransen bovendien verbasterd tot Jean Bart. Hij kon dus uit volle borst meezingen van “Al die willen te kaperen varen”, zij het in een nieuwe versie: “moeten die dan Fransman zijn?”

Toen de Fransen Duinkerke in handen kregen, namen ze al snel maatregelen ten gunste van de Franse taal. Zo werden bijvoorbeeld Vlaamse geestelijken vervangen door Franstaligen. Alleen: de bevolking kon men niet vervangen. Net als Jan Baert bleef zij stoïcijns haar moedertaal spreken. De Vlaamse paters keerden na enkele maanden terug, en het dagelijkse leven liep nog eeuwen voort zoals in de tijd van deze dappere Vlaamse zeeheld.

27.04.2026

De invloed van Frankrijk bij het ontstaan van België

Op 11 januari 1831 verklaren de ‘Reunionisten’, dat zijn de voorstanders van de annexatie van België bij Frankrijk  , in het Nationaal Congres in Brussel:

“België kan slecht ontstaan op twee manieren : als het de voorpost van Frankrijk niet wordt, zal het de voorpost van de vijanden van Frankrijk worden.”

Een afgevaardigde uit Bergen (Mons) genaamd de Blargnies verklaarde toen : “ Zo België ophoudt een der sterkten van de Noordermogendheden en van Engeland te zijn, worden wij een aanhangsel van het Franse koninkrijk; (…) en keren we terug tot Gallië en breiden het uit tot aan de Rijn.”

De afgevaardigde uit Verviers, Davignon, voegde er aan toe: “het zijn niet enige inwoners die de vereniging met Frankrijk vragen, het is een bevolking in haar geheel.” En zo ging het nog een tijde verder met pro Franse verklaringen door David, de Baillet, Rogier, Lebeau Gendebien, Barthelemy, Le Hon, de Mérode, enz.

 Deze annexionistische verklaringen vonden uiteraard een geweldige weerklank in Parijs. Ene Maurin riep de Franse kamer toe: “Waarom dan België beletten Frans te worden? België kan niet bestaan zonder Frankrijk. Wat me betreft, ik beken, dat naar mijn oordeel België altijd Frankrijk is.”

In een boekbespreking *op Doorbraak (2020) schrijft Jean Pierrre Rondas: “De stichting van België was niet zomaar een Franse geopolitieke overwinning; ze was in feite de mislukking van iets veel ambitieuzer, namelijk een Franse annexatiepoging. Kortom, de oude flamingantische interpretatie van het ontstaan van België als een Franse constructie was correct.”

10.01.2025