De taal van de andere leren in de negentiende eeuw  

Hier volgt een citaat van Graham Robb, een Engelse schrijver die opmerkelijke boeken over Frankrijk heeft geschreven. In zijn werk De ontdekking van Frankrijk, dat ook in het Nederlands is vertaald, doet hij interessante vaststellingen over de tweetaligheid in wat hij noemt ‘Noord-Frankrijk’ aan het begin van de negentiende eeuw. Ik neem de volledige passage over voor een goed begrip:

“In Noord-Frankrijk, waar het Vlaams zich volgens de cijfers geleidelijk terugtrok voor de vloedgolf van het Frans, wilden veel Franstaligen niet zo graag als de Vlaamse sprekenden de tweede taal leren. In stadjes en steden aan de grens van het Vlaamse gebied – zoals Rijsel, Dowaai, Kamerijk en Avesnes – was bijna iedereen tweetalig. In het departement Lys, dat in 1795 werd gevormd uit een deel van België, was al vóór de Revolutie een taalleerprogramma opgezet. Boeren en kooplieden stuurden hun kinderen naar elkaar toe als ze tussen de acht en tien jaar oud waren. Het doel was om de ene groep kinderen vertrouwd te maken met het Frans en de andere met het Vlaams. Deze uitwisseling duurde slechts enkele jaren, waarna ieder kind terugkeerde naar zijn eigen land. Volgens berichten zou deze praktijk na de Revolutie ook in de Elzas en Lotharingen zijn voortgezet.”

Graham Robb citeert hier geen bron. Ik heb nergens anders kunnen terugvinden dat bijna iedereen in de genoemde steden tweetalig was, en ik vind dat ook ongeloofwaardig. Wel kan ik me voorstellen dat voor handelaars en bepaalde beroepen kennis van de taal van de andere belangrijk was. Maar hoe was dit georganiseerd? Wie nam het initiatief? Alleen voor de grens van Artesië en Sint-Omaars bestaan goed gedocumenteerde studies, bijvoorbeeld van Cyriel Moeyaert. Over een taalleerprogramma tijdens de Franse Revolutie en in het begin van de negentiende eeuw om elkaars taal te leren, heb ik echter niets kunnen vinden. Weet iemand van mijn lezers hier meer over? Enkele jaren geleden heb ik deze vraag al eens gesteld, maar toen heb ik geen reactie ontvangen.

Alvast bedankt aan iedereen die me op het juiste spoor kan brengen!

26.08.2025