In memoriam Dr. Jan Goris  – “Wie es eigentlich gewesen”

Een goed gevuld leven in dienst van de geschiedenis en het patrimonium van zijn stad en van de Kempen. Zo kan men het leven – tot zijn laatste dag – samenvatten van dr. Jan Goris, historicus en ere-archivaris van de stad Herentals. Jan Goris overleed vorige week. Hij werd 83 jaar.

Ik heb Jan leren kennen toen ik in Herentals woonde (1977-1982). Zijn belangstelling voor Frans-Vlaanderen was groot en hij volgde sinds die – lang vervlogen – tijden al mijn publicaties, zoals ik ook de zijne volgde. Later bezocht ik hem wel eens in zijn biotoop: het archief van Herentals in de oude brandweerkazerne, die hij met kennis van zaken had omgetoverd tot een uniek documentatiecentrum. Nog vorig jaar gaf hij mij enkele oude publicaties over Frans-Vlaanderen cadeau, met de opmerking dat ik ze langer dan hij zou kunnen gebruiken.

De vele publicaties van Jan over Herentals en de Kempen zijn bekend. Ik herinner mij nog uit mijn Brepolsuitgevers-tijd het ontstaan van een toeristische uitgave over de Kempen en de legendarische discussies van Jan met zijn Turnhoutse homoloog Harry de Kok. Het ging over de vraag welke stad in de Kempen – Turnhout of Herentals – eigenlijk de titel van hoofdstad van de Kempen mocht dragen. Een botsing tussen Kempense titanen, dat wel, waarbij Jan nooit losliet en met eindeloze argumenten de balans in de richting van Herentals deed overhellen.

Men herinnert zich ook zijn deskundige, maar soms ondankbare inzet voor de bescherming van het bouwpatrimonium in zijn stad; zijn historische inbreng voor zinvolle straatnamen; zijn publicaties rond Kempense heemkunde; en de grandioze herdenking van de Boerenkrijg in de Kempen. Allemaal onderwerpen waarover hij, naast zijn inzet, uitvoerig publiceerde in artikels, tijdschriften en boeken.

Een bijzondere vermelding verdient zijn doctoraat, later gepubliceerd in boekvorm: een werk van 600 pagina’s onder de titel “België en de Boerenrepublieken. Belgisch-Zuidafrikaanse betrekkingen (ca. 1835-1895)”. Zijn interesse voor de geschiedenis van de Boeren, voor Sarie Marais en voor “Hoera vir die Boer, hoera” was aangewakkerd door zijn onderzoek in oude Kempense kranten uit de negentiende eeuw. Jan vroeg zich af waarom zijn Kempense buurman Bobbejaan zong over de Boeren die “op die berg klommen om die rooinek te vererg”. En de geprikkelde historicus maakte er een monumentaal werk van.

Opgelet: Jan Goris was een nuchtere historicus. Een uitspraak uit de periode van zijn Zuid-Afrika-boek typeert zijn volledige werk: “De bronnen heb ik zo onpartijdig mogelijk onderzocht en de resultaten in alle sereniteit neergeschreven, met het oude maar nog altijd actuele ideaal van Leopold von Ranke voor ogen: ‘wie es eigentlich gewesen’.”

Jan Goris was ook de oprichter van Herentaldum, de historische kring van Herentals, in 1972.

18.05.2026