Jozef Deleu: de onbegonnen taak

(1937–2026)

Terwijl de storm over onze bibliotheken en archieven raast, klinkt het overlijden van Jozef Deleu als een laatste waarschuwing. Tegen de cultuurbarbaren. Tegen de middelmaat. Tegen een politiek die cultuur graag prijst, zolang ze niet te veel kost en in de pas loopt.

Deleu was een cavalier seul van onze taal en cultuur. Een cultuurgoeroe met een missie. Een leven lang klaagde hij de middelmatigheid van het cultuurbeleid aan.

Over de doden niets dan goeds. Dus: hoed af voor deze strenge en noeste werker. De sluwe diplomaat. De koppige West-Vlaamse cultuurmaker. De kunstenaar van het woord, op zoek naar vliegende konijnen.

Zijn vaderland was de Nederlandse taal. Tot daar ging alles goed. Al het overige werd ingewikkelder. Soms zelfs paradoxaal.

De Vlaamse militant aan de taalgrens zou later de Belgitude omarmen. Zijn huis doopte hij Oranje. Maar de Dietser in elk van ons kreeg er geregeld van langs. Frans-Vlaanderen diende ooit als springplank. Uiteindelijk landde hij als brave citoyen de la frontière. De hooghartige, maar vaak rake prediker tegen de kanunniken bleek intussen niet te beroerd om bij hun kerken te bedelen.

Deleu was een man van overtuigingen. Maar niet van rechte lijnen. Hij wist dat cultuur een zaak van lange adem is. Zijn bochten waren niet altijd elegant. Zijn tegenstrijdigheden evenmin onschuldig. Maar ze maakten hem wel tot meer dan een keurige bewaker van de eigen taal en cultuur.

De filosoof Julius Evola bedacht de methode van de tijger bestijgen: niet frontaal ten onder gaan aan de krachten van de moderniteit, maar proberen ze te doorstaan zonder erdoor opgeslokt te worden.

Bij Deleu was het geen tijger. Daarvoor was hij, soms tegen wil en dank, Vlaams en eigenzinnig genoeg. En te weinig bereid zich zomaar te laten temmen. Voor hem was er een leeuw.

Jozef Deleu: de man die de leeuw besteeg.

Of hij hem ooit werkelijk de baas werd, is een andere vraag. Wellicht was dat ook niet de bedoeling.

De leeuw laat zich immers niet temmen. En de cultuurbarbaren zijn nog altijd onder ons.

Een van Deleus gedichten heet niet toevallig De onbegonnen taak.

22.10.2026