Henry Dorgères:  vóór de gele hesjes waren er de groene hemden

Op 6 februari 1897 werd in Wasquehal, bij Rijsel, politicus Henry Dorgères geboren. Zijn echte naam was Henri d’Halluin. Vandaag is Dorgères zo goed als vergeten. Toch maakte hij tijdens het interbellum naam als boerenleider en als voorman van de boerenbeweging de Groene Hemden.

Henry Dorgères was de zoon van een eenvoudige beenhouwer uit Torkonje. Hij studeerde rechten in Rijsel. Zijn politieke carrière zou zich echter vooral afspelen in het landelijke Bretagne. Daar zette hij zijn eerste stappen als journalist. Hij specialiseerde zich in landbouwproblematiek en in de strijd van de boeren. Zijn artikels ondertekende hij met het pseudoniem Dorgères, dat zijn strijdnaam werd. Zijn journalistieke loopbaan groeide uit tot een leiderschap over verschillende regionale kranten en publicaties, voornamelijk in Bretagne.

Dorgères was niet alleen een pen, maar ook een stem. In Frankrijk behoorde hij tot de beste sprekers van zijn tijd. Kenmerkend was zijn zeer krachtige en fysieke spreekstijl, geïnspireerd door de autoritaire bewegingen van het interbellum. De Amerikaanse historicus Robert O. Paxton, auteur van French Peasant Fascism: Henry Dorgères’ Greenshirts and the Crisis of French Agriculture 1929–1939, romantiseert de titel in de Franse vertaling door te kiezen voor Le temps des chemises vertes. Hij verplaatst het begrip ‘landelijk fascisme’ naar de ondertitel, om er vervolgens een vraagteken bij te plaatsen in wat hij noemt: le fascisme au village ?

In 1929 stichtte Dorgères de Comités de défense paysanne. Boerencomités die, naar de kleur van hun uniform, al snel de bijnaam Groene Hemden kregen.

In de jaren die volgden verdedigde hij de syndicale belangen van de kleine boeren, volgens hem gewurgd door liberale krachten aan de macht. Zijn aanhang was groot, maar vooral geconcentreerd in Bretagne en het noorden van Frankrijk. Bepaalde bronnen melden tot 420.000 Groene Hemden, maar dit aantal is wellicht overdreven.

Dorgères stond een autoritaire en corporatistische staat voor. Zijn strijd voor het boerenbelang was tegelijk een aanklacht tegen de macht van Parijs en de grote steden over het rurale Frankrijk. Wat ook meespeelde, was een strijd van de boeren tegen intellectuelen en bureaucraten.

Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog vocht Dorgères als vrijwilliger in de Elzas en aan de Somme. Hij werd door de Duitsers gevangengenomen, ontsnapte en vluchtte naar de niet-bezette zone van Frankrijk. Nota bene: hij was hierin een recidivist, want tijdens de Eerste Wereldoorlog ontsnapte hij tot drie keer toe. Hij zocht en vond een plaats binnen het Vichy-regime en werd algemeen afgevaardigde voor de boeren. Zijn visie op de boerenkwestie haalde daar evenwel geen unanimiteit.

Na de oorlog werd hij gearresteerd, maar na negentien maanden detentie vrijgesproken wegens zijn hulp aan het verzet. De man had honderden verzetsmensen eigenhandig van papieren voorzien en vluchtelingen persoonlijk geholpen om de demarcatielijn over te steken.

Zijn vrijlating hield wel in dat hij vijf jaar lang geen activiteiten mocht uitoefenen binnen boerenorganisaties. In de jaren ’50 werd hij nog volksvertegenwoordiger voor de partij van Pierre Poujade. Maar de grote massabijeenkomsten van de Groene Hemden lagen toen al achter de rug.

Henri d’Halluin, alias Henry Dorgères, mag vandaag bijna vergeten zijn. Maar de schrik van de autoriteiten voor boerenverzet in Frankrijk en Europa — en ook dat van de Rode Mutsen en de Gele Hesjes — is met deze man niet vergeten.

Dorgères overleed op 22 januari 1985.

06.02.2026