De kracht van kleine landen

Op 15 februari 1991 richtten Hongarije, Polen en Tsjechoslowakije de Visegrádgroep op: een politiek en economisch samenwerkingsverband. De naam verwijst naar een historische bijeenkomst van de koningen van Bohemen, Hongarije en Polen in de Hongaarse stad Visegrád in 1335. Oude geschiedenis, maar verrassend actueel.

De Benelux — vandaag opnieuw in de belangstelling na de recente zet van onze premier (of was het van zijn kat Maximus?) — blijft hét voorbeeld van hoe kleine landen door samenwerking meer gewicht krijgen. Ook de vijf Scandinavische landen tonen al decennialang via de Noordse Raad dat structurele samenwerking loont. En de Baltische staten, verenigd in de Baltische Assemblee (eveneens opgericht in 1991), bewijzen dat kleine landen samen sterker staan tegenover grootmachten die vaak uitsluitend hun eigen belangen nastreven.

Economisch functioneren deze verbanden al langer. Militair groeit hun belang snel. Wie dubbel werk, inefficiëntie en onrealistische defensiebudgetten wil vermijden, zal moeten inzetten op regionale samenwerking. De Scandinavische landen kunnen alleen maar sterker worden door de militaire ervaring van Finland tegenover Rusland te combineren met hun gezamenlijke rol als maritieme staten in de bewaking van de Noordzee en de Oostzee. En laten we in dat verband vooral ook Groenland niet vergeten.

Binnen de Visegrádgroep is Polen uitgegroeid tot een militaire en economische spil. Voor de Baltische staten is de leuze eendracht maakt macht geen slogan, maar een noodzaak — met Rusland klaar voor de aanval. De Benelux fungeerde ooit als een mini-laboratorium voor de Europese Gemeenschap en kan die rol opnieuw opnemen om een nieuwe dynamiek voor Europa te helpen ontwerpen.

Wat duidelijk niet werkt, is de combinatie van regelsziekte, bemoeizucht en neoliberaal mercantilisme, gekoppeld aan de eindeloze arrogantie en bestuurlijke onmacht van de Frans-Duitse as — die al meer dan duizend jaar ruziet over de nalatenschap van Karel de Grote en over wie nu weer de chef mag spelen. Dat is geen duurzame basis voor een werkbaar Europa. De feiten hebben dit model ingehaald.

De kleine landen tonen wat wél werkt: samenwerking die vertrekt van een gedeelde geschiedenis en culturele verbondenheid — niet van de prijs van kolen en tomaten.

Dat inzicht werd al scherp geformuleerd door Raymond Aron (1905–1983), Frans politiek filosoof en denker over internationale betrekkingen. In zijn standaardwerk Paix et guerre entre les nations (1962) schrijft hij:

“Het internationale systeem bestaat niet uitsluitend uit grootmachten;
ook middelgrote en kleine staten zijn actoren binnen dit systeem,
zij het met beperkte middelen en een beperktere invloed.”

Benieuwd wat Maximus ervan maakt.

15.02.2026