Richelieu: de logica van de absolute macht

Exact één jaar geleden gebruikte ik een citaat dat aan kardinaal de Richelieu (1585–1642) wordt toegeschreven, eerste minister en vertrouweling van de Franse koning Lodewijk XIII. Het diende om te illustreren hoe absolute koningsmacht in de politieke praktijk werd omgezet. Vierhonderd jaar later klinkt deze tekst, die de geest van Richelieus staatsleer samenvat, verrassend actueel:

“Geef de voorkeur aan een geheime oorlog boven een open oorlog, omdat die minder kost en efficiënter is. In de beoogde landen is het aangewezen de geesten te beïnvloeden; altijd en overal open of geheime intriges te voeden; de staatszaken van een land zo moeilijk mogelijk te maken; gebruik te maken van alle bestaande gevoeligheden; onenigheden desnoods aan te wakkeren; betrokken landen te laten berusten in hun onkunde; territoriale twisten aan te moedigen en die internationaal te laten gelden; ze zodanig te beïnvloeden dat men een beroep doet op hulp; en de agenten die met deze taken worden belast goed te betalen.”

Ik weet niet of de grote politieke actoren op het wereldtoneel deze tekst kennen. Feit is wel dat deze strategie, met inzet van hedendaagse technologieën, vandaag op meesterlijke wijze wordt toegepast.

Over kardinaal de Richelieu schreef Victor Hugo later dat “zijn purperen mantel gekleurd was met bloeddruppels.”

06.01.2026