Het einde van het beleg van Oostende

Op 20 september 1604 komt er een einde aan het Beleg van Oostende. De Spaanse en hun bondgenoten belegeren de stad sinds begin juli 1601. Na ruim drie jaar beleg capituleert Oostende en komt de stad opnieuw onder katholiek gezag.

Volgens de overlevering beloofde aartshertogin Isabella dat ze haar hemd niet meer zou verwisselen zolang Oostende niet was ingenomen. Door de lange duur van het beleg zou haar hemd een geelachtige kleur hebben gekregen. Zo zou — althans volgens de legende — de kleur izabel of isabel zijn ontstaan. Van Dale omschrijft izabel als een geelwitte kleur, waarbij het geel overheerst.

Maar klopt dat verhaal eigenlijk? Is het bijvoeglijk naamwoord izabel werkelijk ontstaan uit deze opmerkelijke belofte van Isabella?

Historisch gezien is dat zeer twijfelachtig. De benaming isabelle of isabella-kleur blijkt namelijk al vóór het Beleg van Oostende te zijn gebruikt. Zo zijn er vermeldingen van stoffen in couleur d’isabelle uit de jaren 1590. De bekende legende over Isabella en haar hemd duikt pas veel later, omstreeks 1800, in de literatuur op. De precieze etymologische oorsprong van de kleurnaam is daarom onzeker.

De menselijke tol van het beleg was enorm. Het exacte aantal slachtoffers is moeilijk vast te stellen, mede doordat tijdgenoten en latere historici verschillende cijfers hanteren en ziekte een belangrijke doodsoorzaak was. Het Archief van Oostende raamt de verliezen op ongeveer 45.000 doden aan de kant van de Spaanse belegeraars en hun bondgenoten en ongeveer 52.000 aan de kant van de belegerden.

Oostende zelf werd tijdens het beleg vrijwel volledig verwoest en moest na de overgave grotendeels worden heropgebouwd.

De val van Oostende was bovendien een belangrijk keerpunt in de geschiedenis van de Zuidelijke Nederlanden. Met de overgave verdween de laatste belangrijke protestantse vesting in het zuiden. De stad kwam opnieuw onder katholiek gezag en maakte voortaan deel uit van de door Spanje gecontroleerde Zuidelijke Nederlanden. De katholieke herovering van het zuiden ging gepaard met een langdurige uittocht van protestanten naar onder meer de Noordelijke Nederlanden, Engeland en Duitsland. Het vaak genoemde cijfer van ongeveer 250.000 protestantse vluchtelingen moet daarbij worden gezien als een brede schatting voor deze langdurige migratie, en niet als een rechtstreeks gevolg van de val van Oostende alleen.

20.09.2026