Renan en de natie

Op 27 Februari 1823 werd in het Bretoense Tréguier de filoloog, historicus,  filosoof en schrijver Ernest Renan geboren. Hij overleed in 1892. In een boek over jeugdherinneringen vertelt Renan dat hij, volgens de familietraditie, langs vaderszijde afstamt van een Welshe clan  die in de vijfde eeuw naar Bretagne migreerde.

Renan verwierf tijdens zijn leven beruchtheid door zijn boek  “Leven van Jezus” (1863)  en zijn stelling dat men over het leven van Jezus op dezelfde wijze zou moeten schrijven als over het leven elke andere mens. Voor dit boek noemde  Paus Pius IX hem ‘de godslasteraar van Europa’

Ik wil het verder hebben over twee andere fundamentele geschriften van Ernest Renan:

1) ‘La réforme intellectuelle et morale’

In dit boek uit 1871, dat meer een manifest van zijn tijd is, schrijft hij:

“het middeleeuwse Frankrijk is een Germaanse constructie, opgericht door een Germaanse militaire aristocratie met enkele Gallo-romeinse elementen. Het was het werk van het eeuwige Frankrijk om alle resterende componenten van de Germaanse invasies te liquideren, tot aan de Franse Revolutie, die de laatste stuiptrekkingen van deze inspanningen vertegenwoordigt.”

2) Een natie wat is dat?

Boeiend voor het huidige debat over de natie is de voordracht die Renan in 1875 voor het eerst  in het Nederlandse Leiden hield onder de titel “Een natie wat is dat?”

Hij definieert het Franse concept van de natie als volgt:

“Een natie is een ziel, een spiritueel principe. Twee elementen, die in werkelijkheid slechts één zijn, vormen deze ziel, dit spiritueel principe. Het ene bevindt zich in het verleden, het andere in het heden. Het verleden omvat een rijke erfenis aan herinneringen, terwijl het heden de wens vertegenwoordigt om deze erfenis onverdeeld te handhaven. In het verleden delen we een er ergernis van glorie en teleurstellingen; in de toekomst hebben we een gemeenschappelijk programma om uit te voeren. Samen geleden, genoten en gehoopt hebben, dat is meer dan douanebewaking; dat is wat men begrijpt ondanks de diversiteit aan rassen en talen. Een natie is daarom een grote solidariteit, gevormd door het besef van de offers die men heeft gebracht en bereid is te brengen. Uiteindelijk is het een voortdurende volksstemming.”

Deze definitie van Renan is de Franse definitie van de natie geworden, in tegenstelling tot de Duitse definitie die cultuur, taal, geschiedenis, religie, tradities, territorium en volk omvat. Deze Duitse definitie is schatplichtig aan Johann Gottlieb Fichte (1762-1814) met zijn “Reden an die Deutsche Nation”, maar ook aan Johann Gottfried von Herder (1744-1803), Friedrich Hölderlin (1770-1843 en Joseph Hörres (1776-1848).

Het is betreurenswaardig vast te stellen dat in Vlaanderen, en ook in bepaalde Vlaams-nationale rangen, men meer en meer verschoven is naar een Franse definitie van de natie.

27.02.2025