D’artagnan: als de vijand plots de held mag spelen

Maastricht staat op zijn kop. Mogelijk zijn de resten van D’Artagnan opgedoken in de Sint-Petrus en Pauluskerk in Wolder. Wereldnieuws… althans in de Limburgse hoofdstad. En voor wie zijn jeugd heeft doorgebracht met de degenromans van Alexandre Dumas natuurlijk.

Al moet gezegd: die vondst hing al een tijdje in de lucht. Wanneer opzoekingen en bijhorende PR jarenlang liefdevol gesponsord worden, onder meer door de laatste Franskiljons ter plaatse, dan is het wachten op het moment dat iemand “Eureka!” roept. Met een eervolle vermelding voor Camille Oostwegel sr.. Kasteelheer op rust en hobbygewijs… capitaine-lieutenant van de Mousquetaires d’Armagnac in Nederland. Je moet het maar doen.

WIL DE ÉCHTE D’ARTAGNAN NU EVEN RECHTSTAAN?

Want laten we eerlijk zijn: de échte D’Artagnan heeft bitter weinig te maken met de charmante held uit de romans. In het echte leven luisterde hij naar de naam Charles de Batz-Castelmore (†1673). Hij was allesbehalve een romantische avonturier.

Als gardeofficier in dienst van Lodewijk XIV leidde hij mee het beleg van Maastricht. Op 25 juni 1673 werd hij tijdens een stormaanval op de stad dodelijk getroffen. Door een welgemikte Nederlandse kogel. Einde verhaal. Geen dramatische monoloog, geen applaus.

Vandaag staat er in het Waldeckpark, vlak bij het Tongerseplein, een standbeeld op de plek waar hij sneuvelde. Ingehuldigd — hoe kan het ook anders — door diezelfde Camille Oostwegel.

KLEINE HISTORISCHE KANTTEKENING (VOOR WIE HET WIL WETEN)

Voor wie zich laat meeslepen door de huidige, professioneel geregisseerde goednieuwsshow: de historische realiteit is iets minder romantisch.

D’Artagnan stond namelijk… aan de verkeerde kant. De Franse kant. De vijand dus.

De troepen die in die periode de Zuidelijke Nederlanden binnenvielen, plunderden en verwoestten. Maar kijk: een beetje kruitdamp later en voilà. Een held is geboren.

EN DAN NOG DIT…

Volgens Camille Oostwegel — jarenlang ereconsul van Frankrijk en zichtbaar liefhebber van Franse onderscheidingen — is Emmanuel Macron al “officieus” op de hoogte gebracht van de vondst.

Men fluistert dat Macron intussen oefent op de uitspraak van “Maastricht” (voor Fransen een licht onuitspreekbaar woord, en sinds het verdrag ook nog eens beladen).

En wie weet: binnenkort op het Vrijthof. Macron in D’Artagnan-mantel, met degen in de hand. Op de plechtige tonen van hofcomponist Jean-Baptiste Lully — hoe kan het ook anders — gebracht door André Rieu.

Historische reconstructie, maar dan met strijkorkest.

Als Camille nu al met het Franse Legioen van Eer rondloopt, lijkt het mij niet meer dan logisch dat we stilaan een plaatsje voor hem reserveren in het Panthéon. Voor bewezen diensten aan de Franse geschiedschrijving — of toch minstens aan de marketing ervan.

En zoals Victor Hugo het misschien gezegd zou hebben:

“L’histoire est une putain qui couche avec le vainqueur.”

26.03.2026

De echte D’Artagnan was geen romanheld

Ik bezoek regelmatig Maastricht, een stad die voor de Fransen onuitspreekbaar is als Maastriche. In Grand Café d’Artagnan dronk ik wel eens een smakelijk biertje. De papieren onderlegger onder mijn glas vertelde over het leven van Charles de Batz-Castelmore, beter bekend als Charles d’Artagnan.

Wat heeft d’Artagnan met Maastricht te maken? Wel, deze kapitein van de Franse musketiers – de echte d’Artagnan – werd op 25 juni 1673 in Maastricht getroffen door een Nederlands musketschot. Dit gebeurde tijdens een stormaanval door Franse troepen om de stad in te nemen. D’Artagnan kwam daarbij om het leven. Ik lees verder op de onderlegger: in het Waldeckpark, nabij het Tongerse Plein, markeert een standbeeld de plek waar Charles d’Artagnan om het leven kwam.

Weten de Limburgers niet dat de echte d’Artagnan niet de vriendelijke romanheld was uit de boeken van Alexandre Dumas? Dat men in Maastricht een standbeeld heeft opgericht voor iemand die, aan het hoofd van zijn musketiers, talloze plunderingen, verwoestingen, moorden en verkrachtingen in de Zuidelijke Nederlanden op zijn actief had? En dat was trouwens niet alleen in de Nederlanden zo. D’Artagnan was ook betrokken bij de bloedige en misdadige repressie van de opstand van de Roure in de Franse Languedoc.

Waar vind je in Frankrijk een standbeeld ter ere van de vijand van toen? En wie schreef ook alweer: “Geschiedenis is een hoer die slaapt met de overwinnaar”?

Ik doe niet mee aan de trend om standbeelden neer te halen. Maar in het geval van d’Artagnan in Maastricht zou ik er wel voor pleiten dat er een passende tekst bij het standbeeld komt, die de ware historische context van deze figuur duidelijk maakt.

25.06.2025

D’Artagnan

Op 15 april 1672 wordt Charles de Batz de Castelmore, graaf van d’Artagnan, benoemd tot generaal-majoor en kapitein-luitenant van de Musketiers van de Franse koning, en tot gouverneur van Rijsel. Het gaat hier niet om de romanheld van Alexandre Dumas, maar om de historische d’Artagnan, een hoge officier van de Franse bezettingstroepen. Als gouverneur van de bezetter genoot hij uiteraard niet veel populariteit en besloot hij daarom opnieuw op het slagveld te dienen.

Een jaar later, op 25 juni 1673, wordt hij tijdens het beleg van Maastricht dodelijk getroffen door een musketkogel. Vreemd genoeg staat de lokale overheid toe dat er in Maastricht een standbeeld van d’Artagnan wordt opgericht. Hiermee ontstaat een amalgaan van de romantische held van Alexandre Dumas en de hoge officier van een leger dat onze streken in vuur en vlam zette en hier misdaden pleegde tegen de bevolking van de Zuidelijke Nederlanden.

15.04.2025