Godfried Van Bouillon verslaat een groot Egyptisch leger in de slag bij Ascalon

Op 12 augustus 1099 eindigt de Slag bij Ascalon in een overwinning voor Godfried van Bouillon en de kruisvaarders. Amper vier weken eerder, op 15 juli, hadden zij onder zijn leiding Jeruzalem ingenomen.

Ascalon was een belangrijke versterkte havenstad aan de Middellandse Zee, in het huidige Israël, ongeveer 60 kilometer ten zuiden van het huidige Tel Aviv. De kruisvaarders kregen er te maken met een groot Egyptisch leger van de Fatimiden, dat naar het noorden was opgetrokken om Jeruzalem op de kruisvaarders te heroveren.

De overwinning bij Ascalon was daarom van groot belang. De kruisvaarders hadden Jeruzalem weliswaar ingenomen, maar hun positie in het Heilige Land was nog uiterst kwetsbaar. Door het Egyptische leger te verslaan, konden zij hun verovering verder consolideren en werd de nieuwe kruisvaardersstaat voorlopig gevrijwaard van een onmiddellijke Egyptische tegenaanval.

De gebeurtenissen van 1099 vormden zo het begin van een nieuwe politieke werkelijkheid in het Midden-Oosten. Het Koninkrijk Jeruzalem ontstond in de nasleep van de verovering van Jeruzalem en zou, samen met de andere kruisvaardersstaten, uiteindelijk bijna twee eeuwen blijven bestaan.

Een interessant detail is dat Godfried zelf geen koning van Jeruzalem werd. Hij nam de titel ‘Beschermer van het Heilig Graf’ aan. Zijn broer Boudewijn zou later wel de titel koning van Jeruzalem aannemen.

GODFRIED, DIE VAN BONEN AFKOMSTIG WAS

Mag ik er ten slotte nog aan herinneren dat Godfried niet in Bouillon geboren werd, en evenmin zijn broer Boudewijn? Godfried was afkomstig uit Bonen, het huidige Boulogne-sur-Mer. De 12de-eeuwse kroniekschrijver Willem van Tyrus vermeldt uitdrukkelijk dat Godfried afkomstig was uit Bonen, ‘gelegen aan de Engelse Zee’.

Bonen bevond zich in die tijd in een bijzonder taalgebied. De plaatselijke bevolking sprak er een Diets dialect, een variante van het Oudnederlands. De taalgrens lag toen immers veel zuidelijker dan vandaag. In de reeds geromaniseerde delen van Artesië werd daarentegen een Romaanse taal gesproken, met name het Picardisch, en niet het Frans.

Dat Godfried de Dietse taal van zijn thuisstad sprak, is dan ook logisch. Daarnaast kende hij de Romaanse taal van de gebieden waarmee hij als edelman in contact kwam. Otto van Freising, een tijdgenoot uit de volgende generatie en een belangrijke middeleeuwse geschiedschrijver, schrijft dat Godfried aan de grens van beide bevolkingsgroepen was geboren en beide talen sprak. Daardoor kon hij als verbindende figuur optreden tussen de verschillende groepen binnen zijn leger.

Zijn tweetaligheid was bijzonder waardevol in een onderneming waarin edelen en strijders uit verschillende delen van West-Europa samenkwamen. Godfried bewoog zich immers tussen twee taalwerelden: de Dietse/Germaanse wereld van het noorden en de Romaanse wereld van Artesië en het Picardische gebied.

Ook de zwaan heeft een bijzondere plaats in de overlevering rond Godfried en zijn familie. De zwaan was verbonden met de legende van de Zwanenridder, een mythische voorvader die in de middeleeuwse verhalen met het geslacht van Godfried werd verbonden. De zwaan in de heraldiek van Bonen wordt met deze legendarische traditie in verband gebracht.

12.08.2026

Godfried van Bouillon die van Bonen was

Op 3 juni 1098 plantte Godfried van Bouillon – of beter gezegd: Godfried van Bonen – het vaandel van de kruisvaarders op de muren van Antiochië. Volgens de overlevering zou tijdens het beleg de heilige Sint-Joris aan de kruisvaarders zijn verschenen.

Godfried behoorde tot de voornaamste leiders van de Eerste Kruistocht. Mogelijk speelde daarbij ook een rol dat hij zowel het Romaans (Picardisch) als het Diets sprak, de taal die in het Bonense nog werd gesproken in de tijd dat Godfried leefde.

Na de verovering maakten de kruisvaarders van Antiochië de hoofdstad van het christelijke Vorstendom Antiochië, een van de zogenaamde kruisvaarderstaten. Het huidige Antiochië heet Antakya en ligt in het zuiden van Turkije, vlak bij de Syrische grens, op een strategisch belangrijke locatie.

Hoewel de geschiedenis hem kent als Godfried van Bouillon, valt er veel voor te zeggen om hem evenzeer met Bonen te verbinden. Hij werd geboren binnen het oude bisdom Terwaan, waartoe Bonen behoorde, en via zijn moeder Ida werd hij bovendien in verband gebracht met de legendarische Zwaanridder.

Bij zijn standbeeld in Brussel wordt vermeld dat hij geboren werd in Baisy-Thy (Waals-Brabant). Die identificatie berust op een historische traditie, maar men kan zich afvragen in hoeverre ook de negentiende-eeuwse behoefte om nationale helden een duidelijke geboorteplaats te geven daarbij heeft meegespeeld. Pas nadat Godfried Bouillon erfde, werd zijn naam duurzaam met die stad verbonden. Daarnaast was hij ook markgraaf van Antwerpen.

Dat Godfried in de herinnering van Bonen voortleeft, blijkt uit merkwaardige overblijfselen van dat verleden. Toch weten weinig Bonenaars nog waarom een zwaan hun stadswapen siert, noch waarom zich in de crypte van de basiliek een replica bevindt van het verdwenen grafmonument van Godfried uit Jeruzalem.

03.06.2026

De Vlaardingse toiletmoord en gevolgen tot in Bonen

Op 26 februari 1076 overleed in Utrecht Godfried III met de Bult, hertog van Neder-Lotharingen. Zijn dood was het gevolg van een politieke moordaanslag die de geschiedenis is ingegaan als de “Vlaardingse toiletmoord.”

In de elfde eeuw waren toiletten in kastelen en versterkte huizen vaak aangebracht als een uitbouw in de buitenmuur. Tijdens zo’n kwetsbaar moment werd Godfried aangevallen: via de opening van het privaat werd hij met een speer of zwaard dodelijk verwond.

De aanslag werd waarschijnlijk beraamd door de Vlaamse graaf Robrecht de Fries en diens stiefzoon Dirk van Holland. Godfried met de Bult was een bondgenoot van de Duitse keizer Hendrik IV in de strijd om de Hollandse erfenis en stond hun politieke ambities in de weg.

Hoewel hij zwaargewond raakte, werd Godfried nog per schip naar Utrecht vervoerd. Daar bezweek hij op 26 februari 1076 aan zijn verwondingen.

Godfried met de Bult was de broer van Ida, gravin van Bonen en moeder van Godfried van Bouillon. Hun vader was Godfried met de Baard, die volgens oude overleveringen werd vereenzelvigd met de legendarische Zwaanridder.

Godfried met de Bult nam zijn neef Godfried van Bouillon aan als erfgenaam. Daardoor droeg deze eerder diens naam, tot hij later Bouillon erfde, evenals het markgraafschap Antwerpen. Volgens een kerkelijk document uit het bisdom Terwaan werd Godfried van Bouillon daar gedoopt, wat erop wijst dat hij vermoedelijk in of nabij Bonen werd geboren.

Na het overlijden van Godfried met de Bult werd hij als hertog van Neder-Lotharingen opgevolgd door Koenraad, zoon van keizer Hendrik IV. Toen Koenraad later tot Rooms-koning werd gekroond, ging het hertogdom Neder-Lotharingen over op Godfried van Bouillon — waarmee een moord in Vlaardingen gevolgen kreeg tot in Bonen.

26.02.2026

Godfried van Bonen overleden

Op 18 juli 1100 overlijdt te Caesarea, nabij Jeruzalem, Godfried van Bonen (°1060), die dus niet “van Bouillon” was. Men weet dat hij gedoopt werd in het bisdom Terwaan, omdat hij wellicht in Bonen (Boulogne-sur-Mer) of in de buurt van Bonen in de Zuidelijke Nederlanden geboren was.

Godfried was een afstammeling van Karel de Grote en ook van de legendarische Zwaanridder. Dit verklaart ook de zwaan in het blazoen van de stad Bonen.

Godfried was de voornaamste leider van de Eerste Kruistocht. Hij werd in deze positie gekozen omdat hij zowel Diets als Romaans (Picardisch) sprak.

In augustus 1096 sloot hij zich, samen met zijn broers Eustaas en Boudewijn (de latere Boudewijn I van Jeruzalem), aan bij de Eerste Kruistocht. Hij vertrok met een leger van 40.000 man. Onderweg werden nog edellieden en allerlei vrijwilligers aangevuld, waaronder veel avonturiers, tot een troepenmacht van ongeveer 100.000 man.

Drie jaar later, op 15 juli 1099, plantte hij de standaard van de kruisvaarders op de muren van Jeruzalem.

Vergis u niet, deze kruistocht was aanvankelijk een reis van ontberingen, gevolgd door een bloedige verovering van de Arabieren. Er was weinig christelijks aan: Jeruzalem en haar inwoners — moslims, joden en oosterse christenen — werden vernield, geplunderd, verkracht en vermoord. De strategie om de vijand van angst te verlammen is niet nieuw: ook toen werd terreur gebruikt.

Godfried weigerde de titel ‘Koning van Jeruzalem’. Hij werd uitgeroepen tot ‘Beschermer van het Heilige Graf’. Zijn koninkrijk bestond ongeveer uit het grondgebied van het huidige Israël, inclusief de Gazastrook en Libanon, en strekte zich uit tot aan het vorstendom Antiochië, aan de Turks-Syrische grens.

In 1100 breidde hij zijn macht verder uit en plande hij nog meer veroveringen, maar hij stierf datzelfde jaar. De kroniekschrijver Albert van Aachen beschrijft dat Godfried van Bonen vergiftigd werd door tijdens een maaltijd een cederappel te eten die hem door de emir van Caesarea werd aangeboden.

Op zijn sterfbed gaf Godfried opdracht aan zijn broer Eustaas, die naar huis wilde terugkeren, drie relikwieën van het Heilig Bloed van Jezus mee te nemen. Hij wilde deze schenken aan de Frans-Vlaamse steden Bonen en Lens, en aan Antwerpen.

Zijn stoffelijk overschot werd begraven in de Heilig Grafkerk op Golgotha. Dat grafmonument is daar inmiddels verdwenen, maar in de crypte van de basiliek van Bonen kan je nog een replica van zijn cenotaaf zien op ware grootte (zie rechts op de foto).

18.07.2025