Carel  Gerretson: ‘1830, een Franse commune op Diets Territoir’

Op 09 februari 1884  werd in Kralingen bij Rotterdam de Nederlandse dichter, essayist, historicus, politicus en hoogleraar Carel Gerretson geboren.

In 1906-1907  zwierf Gerrretson rond in de Verenigde Staten en Mexico waar hij voor de kost lessen Latijn gaf. Tijdens zijn studies  sociologie aan het Solvayinstituut in Brussel. Hij zou in 1917  in de sociale wetenschappen doctoreren  met als proefschrift ‘Die funktion des Staates und die Wirtschaftsform bei den niederen Jägervölkern.’

In Brussel  schreef hij verschillende gedichten onder de pseudoniem Geerten Gossaert. kwam Gerretson in aanraking met de Vlaamse Beweging. Dat bepaalt zijn verdere leven: hij wordt de heel-Nederlandse gedachte toegedaan. De scheiding van 1830 noemt hij’ het grootse ongeluk uit onze geschiedenis’ en ‘een Franse commune op Diets territoir.’

Gerretson is medeoprichter van ‘De Dietse  Bond’ (1917) en, in dezelfde periode, redacteur van ‘Dietse Stemmen.’ Tijdens Wereld oorlog I spreekt hij zijn steun uit voor het Vlaamse activisme. Na de oorlog blijft hij in nauw contact met voorstaande figuren als Leo Picard en Antoon Jacob.

Zijn loopbaan in dienst van de Bataafse Petroleum Maatschappij  brengt hem vervolgens naar Nederlands Indië, en verder naar verschillende landen in Asië en Zuid-America. In 1925 komt hij terug naar Nederland om hoogleraar in de geschiedenis van Nederlands Indië, de vergelijkende koloniale geschiedenis en de volkenkunde van Nederlands-Indië  te worden aan de Universiteit Utrecht. Samen met onder meer prof. Pieter Geyl richt hij het tijdschrift LEIDING op, publicatie dat een Heel-Nederlandse visie wil trachten te laten doordringen bij de intellectuele elite in Nederlanden.

Gerretson wordt  van 1925 tot 1934  lid, vervolgens voorzitter van Nationale Unie. Maar zijn aanvankelijke bewondering  wordt snel afgekoeld door het dreigende Nationaal-Socialisme. Hij keert zich tegen het jakobijnse inslag van beiden ideologieën en verlaat de Nationale Unie in 1934. In de tijd dat hij voorzitter was van het directoriums van de Corporatieve Concentratie noemde hij zichzelf tijdelijk een fascist, in de Italiaanse betekenis, wel te verstaan. Prof dr. L. de Jong beschouwde Gerretson als een aanhanger van het fascisme.  Maar zijn bijna naamgenoot Dr. A. A. de Jonge zie in hem ‘geen echte fascist.’

Na de Tweede Wereldoorlog wordt Gerretson van 1952 tot 1956 lid van de Tweede Kamer voor de CHU die later overgaat in het CDA. Ook in die periode bleef zijn belangstelling voor de Vlaamse Beweging, steunde hij een bestuurlijke scheiding van België  met het oog op een latere hereniging van de Nederlanden.

De correspondentie tussen Pieter Geyl en Carel Gerretson tijdens de Tweede Wereldoorlog is bekend gebleven onder de naam Briefwisseling Gerretson-Geyl waarbij Gerretson  steeds het kamp  van het Heel-Neerlandisme trok.

 In 1950 werd zijn gehele oeuvre bekroond met de Constantijn Huygensprijs.

Carel Gerretson overleed in Utrecht op 27 oktober 1958.

09.02.2026