Frans Masereel, tussen vissers en Vikingen aan het Noordzeestrand

Op 30 juli 1889 werd de Vlaamse graficus, houtsnijder en kunstschilder Frans Masereel geboren in Blankenberge. Hij was de zoon van een bevoorrechte Franstalige Gentse familie – zijn vader was textielfabrikant – maar raakte al vroeg in de ban van de marxistische ideologie.

Masereel volgde een tekenopleiding aan de Gentse Academie en leerde etsen bij kunstenaar Jules De Bruycker. Hij groeide uit tot een van de belangrijkste grafische kunstenaars van zijn tijd.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog weigerde hij als pacifist de Belgische oorlogswetten te volgen en werd hij als dienstweigeraar beschouwd. Daardoor mocht hij pas in 1929 opnieuw België binnen.

Hoewel hij uit een welvarende familie kwam, stond Masereel bekend om zijn sterke internationalistische engagement en zijn fascinatie voor de Sovjet-Unie. In 1935-36 behoorde hij tot de Europese linkse kunstenaars – de zogenaamde fellow travellers – die de Sovjet-Unie bezochten en het communisme in Europa prezen. Hij bezocht het land tweemaal en ontmoette er zelfs kort Jozef Stalin.

Naast zijn vele werken rond sociale strijd is een belangrijk deel van zijn oeuvre verbonden met zijn geboortestreek. Vlaanderen inspireerde hem onder meer bij het illustreren van de legende van Tijl Uilenspiegel van Charles De Coster en de gedichten van Émile Verhaeren. Ook in zijn boek Mijn land staan herinneringen aan zijn geboortegrond centraal.

Equihen: vissers en Vikingen

In 1925 kocht Masereel een bescheiden vissershuisje in Equihen (Equinguehem in de dertiende eeuw), een vissersdorp bij Bonen (Boulogne-sur-Mer). Het dorp ligt waar de duinen plaatsmaken voor de rotsen van de Boonse kust en stond bekend om zijn armoede. Aan het begin van de negentiende eeuw kreeg het dorpje, toen een gehucht onder Outreau, de bijnaam “republiek van Equihen”, omdat de inwoners zo arm waren dat ze geen belastingen konden betalen.

Sommige vissers woonden in omgekeerde kielen van afgedankte vissersboten, zoals nog te zien is op oude postkaarten uit het begin van de vorige eeuw, maar die omgekeerde kielen hebben waarschijnlijk een andere oorsprong dan de armoede.

In de 19de eeuw werd op het grondgebied een begraafplaats ontdekt van negen mensen, de zogenaamde Tombe Fourdaine, ook Forum Danicum genoemd. Men vermoedde dat dit zou kunnen wijzen op Vikingbegravingen, maar in Masereels tijd waren er natuurlijk geen Vikingen meer aanwezig in het dorp.

Om verder te borduren op het gebruik van omgekeerde kielen als tijdelijke woonplaats:

• In Denemarken bezocht ik ooit Hedeby en Ribe, waar opgravingen van Vikingenschepen tonen dat de kiel omhoog werd geplaatst als schuilplaats.
• Ook in het Zweedse Gotland zie je deze omgekeerde boten gebruikt voor tijdelijk verblijf of rituelen.
  Oude bronnen en opgravingen in Haithabu (Schleswig-Holstein) bevestigen dat het gebruik van omgedraaide schepen als bescherming of voorlopige bewoning courant was tijdens landexpedities en handelstochten.

Terug naar Frans Masereel: in Equihen vond hij inspiratie voor tal van werken – schilderijen, aquarellen en tekeningen – waarin de zee, de duinen, de schepen en het vissersleven een centrale plaats innemen.

Frans Masereel overleed op 3 januari 1972 in het Provençaalse Avignon. Zijn laatste wens was om in Vlaanderen begraven te worden. Zijn graf bevindt zich op de Campo Santo-begraafplaats in Gent-Sint-Amandsberg.

30.03.2026