Een  Oekraïense leider vermoord in Parijs

Op 25 mei 1926 — vandaag exact 100 jaar geleden — wordt in het Quartier Latin, hartje Parijs, de Oekraïense nationalistische politicus en journalist Symon Petlioera op straat neergeschoten. Petlioera was niet de eerste de beste: tussen 1917 en 1920 leidde hij de kortstondige Volksrepubliek Oekraïne.

Zijn moordenaar wordt onmiddellijk door omstaanders tegengehouden en gearresteerd. Het gaat om Scholem Schwarzbard, een Jood afkomstig uit Bessarabië met de Russische nationaliteit. Hij stond bekend als anarchist, maar had ook banden met communistische kringen. Schwarzbard verklaarde dat hij uit wraak handelde. Tijdens de anti-Joodse pogroms in Oekraïne verloor hij verschillende familieleden.

Onder het bewind van Petlioera vonden grootschalige pogroms plaats, gepleegd door uiteenlopende gewapende formaties tijdens de Russische Burgeroorlog — die voor veel Oekraïners tegelijk een onafhankelijkheidsoorlog was. Tienduizenden Joden kwamen daarbij om. Historici discussiëren nog steeds over de mate waarin Petlioera persoonlijk verantwoordelijk was voor het geweld, al werden zijn troepen vaak met de pogroms geassocieerd.

Het proces in Parijs in 1927 groeide uit tot een mediaspektakel. Het proces over de moord op Petlioera werd in feite ook een proces over de anti-Joodse pogroms zelf. Schwarzbard, hoewel hij de moord had bekend, werd uiteindelijk vrijgesproken.

Welke rol de Sovjets achter de schermen speelden, blijft onderwerp van debat. Verschillende historici vermoeden contacten tussen Schwarzbard en de Sovjetdiensten, maar sluitend bewijs voor directe aansturing ontbreekt. Vast staat wel dat Moskou propagandistisch gebruik maakte van de zaak om het Oekraïense nationalisme internationaal in diskrediet te brengen, in een periode waarin Frankrijk net de Sovjet-Unie diplomatiek had erkend.

Historici blijven verdeeld over de vraag of Schwarzbard uitsluitend uit persoonlijke wraak handelde, dan wel ook banden had met de Sovjetdiensten. Mogelijk maakte precies die combinatie hem, bewust of onbewust, tot een bruikbare bondgenoot voor Moskou bij het uitschakelen van een gevaarlijke politieke tegenstander.

25.05.2026