Hoe kwam Pétain aan de macht?

Op 10 juli 1940 stemde het Franse parlement over de volmachten voor maarschalk Philippe Pétain (1856–1951). Frankrijk had twee weken eerder gecapituleerd. Het land was verdeeld in een bezette noordelijke zone en een onbezette zuidelijke zone.

Het parlement telde 907 verkozen volksvertegenwoordigers en senatoren. Door oorlog, mobilisatie, krijgsgevangenschap en politieke uitsluitingen waren er minder aanwezig. Slechts 670 bereikten Vichy maar dat was voldoende voor een geldige stemming. 649 van hen brachten effectief hun stem uit: 569 vóór, 80 tegen, 20 onthoudingen. Daarmee kreeg Pétain de volmachten met een comfortabele meerderheid en viel de Derde Republiek.

Na de stemming verhuisde het parlement definitief naar Vichy, het kuuroord dat zijn naam gaf aan het nieuwe regime.

Pétain was een Artesiër, geboren in Cauchy-à-la-Tour. Charles de Gaulle (1890–1970) kwam uit Rijsel. Twee militairen, twee mannen uit de Franse Nederlanden, twee hoofdrolspelers van de Tweede Wereldoorlog — maar met totaal verschillende eindbestemmingen. De geschiedenisboeken vergeten dikwijls zulke spiegelingen en dat is jammer.

Voor ze tegenstanders werden, bewonderde de jonge officier de Gaulle zijn leermeester Pétain. Die bewondering was groot: zijn zoon Philippe kreeg Pétains naam. Later werd de Gaulle de man van Londen, Pétain de man van Vichy. De ene werd het symbool van verzet, de andere van collaboratie. Paradoxen genoeg — en beide mannen droegen ze in zich.

De Frans-Vlaamse historicus Nicolas Bourgeois (1896–1982) vertelde me ooit dat de jonge de Gaulle in zijn kazerne publicaties van Action Française binnensmokkelde. Ook dat is zo’n merkwaardige kronkel: de latere held van de republiek die als jonge officier sympathie had voor een monarchistische, nationalistische beweging.

En dan François Mitterrand (1916–1996). Hij ontving in zijn jonge jaren de Francisque, een Vichy-onderscheiding. Later werd hij president van Frankrijk. En zolang hij president was, bleef het een traditie dat het graf van Pétain jaarlijks bloemen kreeg van de Franse regering. Collaborateur of verzetsman? Beide, op verschillende momenten. Ook dat is een schouwspel van paradoxen.

De geschiedenis is geen strijdtoneel van helden en schurken. Ze is een verzameling levens die door omstandigheden worden gevormd, gebroken, verleid of gedwongen. Goed en kwaad lopen door elkaar. En elke actor draagt zijn deel.

10.07.2026