Mercure de Flandre, een tijdschrift in het interbellum

Wie mij kent, weet dat ik plezier haal uit boeken. Door gebrek aan ruimte heb ik thuis, in een verdwaald moment, beloofd om voor elk nieuw boek een oud exemplaar weg te doen. Makkelijk gezegd dan gedaan.

Ik ben niet de enige in deze situatie. Deze week kreeg ik een bericht: een kennis was verhuisd en deed boeken weg. Hij stuurde een lijst met titels over de Franse Nederlanden en vroeg of ik interesse had. Ik had ze allemaal al in mijn bibliotheek, op enkele titels na: gebonden jaargangen van het Frans-Vlaamse tijdschrift ‘Mercure de Flandre’ (zie foto’s).

Dit kon ik niet laten passeren, en het zou zonde zijn als een unieke verzameling bij het oud-papier zou belanden. Dus, stuur het maar op!

De ‘Mercure de Flandre’ werd tijdens het interbellum uitgegeven door een bijna vergeten figuur, Valentin Bresle (1892-1978). Hij was een non-conformistische boekhandelaar, uitgever en schrijver. Zijn boekenantiquariaat in de rue Solferino in Rijsel heette ‘La Bouquinerie des Trois Rois Mages’.

Regionalistische figuren van allerlei slag waren er vaak te gast. Zowel de gematigde leden van ‘Les Amis de Lille’ als de meest radicale activisten van het Vlaams Verbond van Frankrijk, onder leiding van Jean-Marie Gantois, vonden er een plek. Bresle was politiek ongebonden en gebruikte zijn publicaties om een brug te slaan tussen de regionalisten, de federalisten en de Heel-Nederlanders.

Vergis u niet: de ‘Mercure de Flandre’ was grotendeels gewijd aan literatuur en kunst, en slechts sporadisch aan metapolitiek. Maar als verbindende figuur tussen verschillende sociale, politieke en religieuze stromingen slaagde Bresle er steeds in zijn verzoenende rol te vervullen, ten gunste van de regionalistische en federalistische bewegingen. Jean-Marie Gantois, onder diverse schuilnamen, en ook schrijvers als Nicolas Bourgeois en Jules Van Driessche publiceerden enkele teksten in de ‘Mercure de Flandre’.

Valentin Bresle was dus een brugfiguur, maar daarom nog geen gematigde. Hier zijn nog twee uitspraken van hem:

“Wij gebruiken de naam Frans-Vlaanderen om het hele Noord-Frankrijk aan te duiden: Vlaanderen, Artesië en Picardië.”

En ook de volgende uitspraak, dat vaak verkeerd wordt toegeschreven aan Gantois, maar door Bresle werd uitgesproken:

“Vlaanderen is één en driedelig: één in haar cultuur en in haar volk. Driedelig door haar verdeling in drie staten, een werk van de politiek en diplomatie.”

Dank voor de boeken aan de gulle schenker…

21.08.2025