Valère Depauw: “Wie zijn volk dient, staat altijd alleen”

Op 2 augustus 1994 overleed schrijver en journalist Valère Depauw in Brasschaat. Hij woonde bijna zijn hele leven in de Kapelhoeve in Sint‑Job‑in‑’t‑Goor, het decor van zijn autobiografische boek Kapelhoeve, laatste haven (1962), maar hij werd geboren in Ronse.

Depauw groeide op in Ronse, in een liberaal‑katholiek, franskiljons gezin. Zijn vader was eigenaar van het textielbedrijf Fabrique de tissus en tous genres Léon Depauw Dierickx. Als kind nam hij zelfs deel aan een betoging tégen de vernederlandsing van de Gentse Universiteit: de tienjarige Valère stapte in 1922 mee met de katholieke turnclub van Ronse.

Maar Depauw keerde zich al vroeg tegen zijn milieu. Later vertelde hij hoe een uitspraak van zijn leraar Frans — “La langue française est la plus belle langue du monde” — hem Vlaamsgezind maakte. Vanaf dat moment koos hij bewust voor de Vlaamse zaak.

Depauw was een van de eerste autobezitters in Vlaanderen. Daardoor werd hij chauffeur én bondgenoot van Flor Grammens tijdens diens taalgrensacties in de jaren ’30. Hij reed Grammens rond, hielp routes plannen en documenteerde de acties. Die periode vormde zijn blijvende inzet voor taalrechten en culturele autonomie.

Zijn bekendste roman is De dood met de kogel (1950), de belangrijkste repressieroman in Vlaanderen. Het boek vertelt over het engagement, het schertsproces en de executie van Leo Vindevogel, de Ronsense burgemeester en enige Belgische volksvertegenwoordiger die na 1945 werd terechtgesteld.

Depauw keek verder dan Vlaanderen. Hij voelde zich sterk verbonden met nationale minderheden in Europa. Over de Bretoenen schreef hij Breiz atao (1964), waarin hij hun taalstrijd en culturele onderdrukking belicht. Hij bezocht Bretagne meermaals en stond in contact met Bretoense activisten. In Opdracht in Guernica (1965) richtte hij zich op de Basken en hun strijd onder het Franco‑regime. Ook daar sprak hij met militanten en volgde processen. Depauw werd zo een van de weinige Vlaamse auteurs die zich actief solidair toonde met deze volkeren.

Valère Depauw blijft bijzonder omdat hij de Vlaamse taalstrijd verbond met de emancipatie van andere Europese minderheden. Zijn werk is een unieke mix van literatuur, journalistiek en engagement.

“Wie zijn volk dient, staat altijd alleen.” — Valère Depauw, De dood met de kogel (1950)

02.08.2026