Een gedenkteken voor Zannekin?

Op 25 september 1328 onderwerpt Duinkerke zich aan het gezag van de Franse koning en van de pro-Franse Vlaamse graaf Lodewijk II van Nevers.

De stad Sint-Winoksbergen volgt een dag later, de haven van Grevelingen op 28 september en Kassel op 10 november.

Dat alles was een gevolg van de nederlaag bij Kassel van de Kerels onder leiding van Nicolaas Zannekin, op 23 augustus 1328.

DE SLAG BIJ KASSEL

Hoewel het volksleger van Zannekin minder talrijk was, bevond het zich aanvankelijk in een uitstekende positie. De Kerels wisten zich goed te handhaven en Zannekin forceerde persoonlijk een weg door de vijandelijke linies. Hij geraakte zelfs dicht bij de tent van de Franse koning.

Helaas maakten de Kerels vervolgens de fatale fout om hun sterke positie te verlaten. Daardoor kwamen zij in het open veld tegenover de veel grotere Franse overmacht te staan. De gevolgen waren rampzalig: het leger van Zannekin werd uiteindelijk verpletterd.

De nederlaag van 23 augustus 1328 betekende het einde van de opstand, maar niet van de strijd. Wat volgde was een harde repressie tegen de opstandelingen, hun families en de steden en dorpen die hen hadden gesteund.

Begin 1329 moesten de schepenen van Kassel en Duinkerke in Hazebroek verschijnen om hun vonnis te horen uitspreken.

De stad Kassel, waar de gevechten hadden plaatsgevonden en waar Zannekin zich had verschanst, moest een boete van 20.000 pond betalen. Duinkerke kreeg een boete van 8.000 pond, Sint-Winoksbergen 5.000 pond, de kastelrij 20.000 pond en Grevelingen 600 pond.

Dit zijn slechts enkele voorbeelden van een lange lijst repressieve maatregelen tegen de opstandelingen en hun families.

Er werden toen duizenden gijzelaars gevangengenomen, voor de stad Brugge alleen al meer dan 500. De bezittingen van de opstandelingen werden verbeurd verklaard. Mensen werden gefolterd, gedood of verbannen.

Dit alles is te lezen bij H. Pirenne*, die vermeldt dat de opstandelingen afkomstig waren uit 49 dorpen in West-Vlaanderen en 36 gemeenten uit het huidige Frans-Vlaanderen.

Deze laatste kwamen uit Rijsel, Zuidpene, Noordpene, Kapel (welke Kapel wordt niet vermeld), Arneke, Hazebroek, Ruischeure, de kastelrij van Belle, Sint-Winoksbergen, Gijvelde, Uksem, Killem, Houtkerke, Hondschote, Spijker, Broekkerke, Bambeke, Warrem, Kwaadieper, Wormhout, Bierne, Koudekerke, Terdegem, Pitgam, Klein-Synten, Bissezele, Groot-Sinten, Herzele, Rexpoede, Oostkapel, Westkapel en Zuidkote.

Kortom: de revolte van Nicolaas Zannekin was algemeen en trof de hele Westhoek.

EEN GEDENKTEKEN VOOR ZANNEKIN?

In 2028 zal het 700 jaar geleden zijn dat Nicolaas Zannekin sneuvelde tijdens de Slag bij Kassel.

Hoewel de precieze plaats waar Zannekin het leven liet niet met zekerheid bekend is, wordt zijn dood ook in verband gebracht met het grondgebied van Hardevoorde (het huidige Hardifort). Een Franse erfgoedinventaris vermeldt dat koning Filips VI in 1328, tijdens de strijd tegen de Vlaamse milities van Zannekin, korte tijd verbleef op een plaats die “le Bunder” wordt genoemd, op het grondgebied van Hardifort.

Het lijkt mij dan ook de moeite waard om na te gaan of dit oude toponiem “het Bunder” nog kan worden gelokaliseerd en of de historische plaats ervan kan worden bepaald. Bevond deze zich op het grondgebied van Kassel of van Hardevoorde? En zou het mogelijk zijn om zo de plaats waar de laatste fase van de strijd zich afspeelde, en misschien zelfs de plaats waar Zannekin sneuvelde, dichter te benaderen?

Misschien is de herdenking van 700 jaar Zannekin in 2028 wel het geschikte moment om deze zoektocht aan te vatten.

En als de historische plaats inderdaad kan worden gelokaliseerd, rijst vervolgens een andere vraag:

Waarom zou daar geen gedenkteken voor Nicolaas Zannekin kunnen komen? Een  zinvolle plaats van herinnering, op of nabij de plek waar 700 jaar geleden de leider van de Kerels sneuvelde

* H. Pirenne, Geschiedenis van België, deel 2.

25.09.2026