Toen oude handschriften munitie werden

Op 27 februari 1793, midden in de Franse Revolutie, formuleert de Franse minister van Binnenlandse Zaken Dominique Joseph Garat (1749-1833) een nietsontziende visie op het verleden:

“Alle oude documenten en teksten in gotisch schrift zijn niets anders dan titels van feodaliteit, van de onderwerping van de zwakke aan de sterke, en politieke regelingen die ingaan tegen rede, menselijkheid en rechtvaardigheid. Men doet er beter aan deze belachelijke paperassen te vervangen door de Verklaring van de Rechten van de Mens.”

Wat deze woorden in de praktijk betekenden, liet niet lang op zich wachten. Oude handschriften en archiefstukken, eeuwenlang bewaard als dragers van bestuurlijk, juridisch en cultureel geheugen, waren in één beweging verdacht. Ze werden voortaan gezien als restanten van een verwerpelijk verleden.

De gevolgen waren tastbaar. De historicus Edmond de Coussemaker (1805-1876) noteert later:

“In Rijsel voerden driehonderd wagens ‘oud papier’ naar het arsenaal om er kardoezen van te maken. Hetzelfde gebeurde in Atrecht en andere steden en zelfs in de abdijen.”

Die kardoezen waren papieren patroonhulzen, vervaardigd uit versnipperde handschriften en archieven. Ze dienden als omhulsel voor buskruit en vormden een essentieel onderdeel van de munitieproductie. Zo werd schriftelijk erfgoed letterlijk herleid tot oorlogsmateriaal.

Een uitspraak die wordt toegeschreven aan de Britse staatsman en romanschrijver Benjamin Disraeli (1804-1881) vat deze vernietigingsdrang scherp samen:

“Zij namen wraak op de tirannie door de beschaving te vernietigen.”

27.02.2026