Mijn antwoord aan Geraard Goossens

Cultuur van de elite, cultuur van het volk

Je antwoord brengt mij eigenlijk bij een fundamentelere vraag dan die van de cultuur- subsidies alleen: van wie is cultuur eigenlijk?

Je mag gerust lachen met mijn gebrek aan academische eerbied. Maar ik blijf erbij: cultuur is van het volk, niet van een caviarcategorie. Ook niet van experten, universitaire en academici.

Dat is voor mij geen populisme.

Wat jij anti-elitarisme, populisme, essentialisme en achterhaald schwärmen over het organische en het volkse noemt, zou ik vandaag rustig benoemen als basis, lokale verankering en localisme. Daarmee hoef je helemaal niet terug te vallen in een romantische voorstelling van het Volk als een homogeen en onveranderlijk wezen. Het gaat veel eenvoudiger om de vraag waar cultuur daadwerkelijk leeft: in plaatsen, talen, smaken, gewoonten, ambachten, verhalen, muziek en manieren van samenleven.

En daar komt Goethe om de hoek kijken:

„Grijs, beste vriend, is alle theorie,
en groen de gouden boom des levens.”

Dat lijkt mij hier een nuttige waarschuwing. Theorie kan cultuur natuurlijk analyseren, benoemen en becommentariëren. Maar zodra de theorie belangrijker wordt dan het leven waaruit die cultuur voortkomt, zijn we volgens mij een afslag te ver gegaan.

Daarom spreekt ook de Normandische filosoof van linkse komaf Michel Onfray mij aan wanneer hij de concrete, zintuiglijke en populaire cultuur opnieuw ernstig neemt. Wat men vroeger volksvoeding noemde, hoeft vandaag helemaal niet meer te betekenen: een romantisch paternalisme over het volk. Je kunt het evengoed hebben over culturele basis, localisme, nabijheid, verankering en continuïteit.

Cultuur hoeft niet elitair te zijn om hoogstaand te zijn. En ze hoeft evenmin anti-intellectueel te zijn om geworteld te zijn.

Mijn punt is dus niet: het volk tegen de elite. Maar wel: cultuur wordt niet pas cultuur wanneer ze door een academische poort is gegaan. Ze bestaat al vóór iemand haar theoretisch heeft gedefinieerd.

BOEKEN

Tenslotte nog enkele aanbevolen lecturen uit mijn ouderwetse fichebak voor wie als academicus of universitair een poging wil doen om weg te treden van het intellectueel snobisme:

Edmund Burke. Iers-Brits politicus, filosoof en schrijver. Boek: Reflections on the Revolution in France (1790).
Stelling: Traditie bevat kennis die de intellectueel onderschat.

Michael Polanyi. Hongaars-Brits chemicus en filosoof. Boek: Personal Knowledge (1958).
Stelling: Ervaringskennis is echte kennis, ook zonder theorie.

Pierre Bourdieu. Franse socioloog en filosoof. Boek: La Distinction (1979).
Stelling: Academische smaak kan sociale superioriteit worden.

Christopher Lasch. Amerikaans historicus en sociaal criticus. Boek: The Revolt of the Elites (1995).
Stelling: de hoogopgeleide elite raakt los van gemeenschap en volk.

James C. Scott. Amerikaans politicoloog en antropoloog. Boek: Seeing Like a State (1998).
Stelling: experts onderschatten lokale kennis van gemeenschappen.

Ik kan ook zelfstandig denken. Maar met al die experten, academici en universitairen voel ik me als een tuinman van de praktijk tussen botanici: zij kennen de Latijnse naam van de boom. Ik ken de boom — en weet wanneer ik hem moet snoeien om hem te laten bloeien.

06.10.2026