WIDOPEDIA
Een blog over Frans-Vlaanderen, de Nederlanden en Europa
Wido Bourel

Meest recente berichten
Archieven
Kernwoorden

De muur viel sneller dan het wantrouwen

Vandaag, 37 jaar geleden, op 9 november 1989, kondigde DDR-politicus Günter Schabowski tijdens een persconferentie onverwacht aan dat de Duitse Democratische Republiek haar grenzen zou openen. Een aanwezige journalist vroeg wanneer dat zou gebeuren. Schabowski antwoordde:“Sofort, unverzüglich.” Onmiddellijk dus.

Meteen trokken duizenden Oost-Berlijners naar de Berlijnse Muur. De grenswachten, die onder toezicht van de Stasi opereerden, aarzelden even, maar openden uiteindelijk de grensovergangen. De val van de Berlijnse Muur was een feit. Tegelijk was een nieuwe vorm van volkskunst geboren: het loshakken en verzamelen van stukken beton uit het gehate bouwwerk. Een jaar later was Duitsland herenigd.

Stap voor stap viel vervolgens het hele IJzeren Gordijn. Maar het bleef een vorm van eenrichtingsverkeer. De NAVO vond het niet nodig zichzelf even grondig in vraag te stellen en verkoos haar invloedssfeer verder uit te breiden onder Amerikaanse paraplu. Europese politici, die meer aandacht hadden voor de prijzen van kolen en tomaten dan voor geopolitieke zelfstandigheid, achtten het evenmin nodig hun lot echt in eigen handen te nemen, de Amerikanen te bedanken voor bewezen diensten en Europa op eigen benen te zetten.

De kans op een onafhankelijke Europese defensie werd gemist. Misschien was dat onze volgende afspraak met de geschiedenis. Tot vandaag hangt het lot van Europa meer af van Washington en Moskou dan van Brussel, en dat hebben we grotendeels aan onszelf te danken.

De muur viel in 1989 fysiek, maar het blokdenken verdween niet.

Kort vóór de val van de Muur waarschuwde Michail Gorbatsjov:

“Wie te laat komt, wordt door het leven gestraft.”

Dat is, samengevat, meer dan ooit de situatie waarin Europa zich vandaag bevindt.

Gorbatsjov was geen sant in eigen land. Integendeel. Maar vandaag woedt opnieuw een oorlog aan de grenzen van Europa, wordt weer gesproken over invloedssferen, bufferstaten en afschrikking, en blijken de oude breuklijnen, zij het verder naar het oosten, nooit echt verdwenen.

Na de val van de Muur geloofden velen, misschien wat naïef, dat de grote ideologische en geopolitieke conflicten tot het verleden behoorden. Vandaag is de oude vraag van Clausewitz terug: niet alleen hoe een oorlog wordt gevoerd, maar vooral hoe hij eindigt.

De muur viel sneller dan het wantrouwen.

Gepubliceerd

09.11.2026

Kernwoorden
Reacties