Jacob Grimm: “Een volk dat geen verleden wil hebben, vindt ook geen toekomst”

Op 4 januari 1785 werd Jacob Grimm geboren in Hanau, in Hessen. Grimm was jurist, taalkundige, lexicograaf en docent. Samen met zijn broer Wilhelm (1786–1859) ging hij de geschiedenis in als de Gebroeders Grimm.

Beide broers speelden een cruciale rol in de Duitse taal- en cultuurgeschiedenis. Hun verzameling Kinder- und Hausmärchen (bekend als Grimm’s Sprookjes) werd wereldberoemd en legde de basis voor het bewaren van volksoverlevering.

Jacob Grimm was een pionier van de Germaanse taalwetenschap. Hij werkte mee aan het monumentale Deutsches Wörterbuch, een omvangrijk woordenboek van de Duitse taal. Andere belangrijke werken van hem zijn onder meer Deutsche Grammatik en studies over Duitse spelling.

BANDEN MET FRANS-VLAANDEREN

Grimm was corresponderend lid van het Comité Flamand de France in een periode waarin deze vereniging een strijdbare Vlaamse stem probeerde te vormen. Hij onderhield vooral contact met de Frans-Vlaming Lodewijk de Baecker (1814–1896), een dissident binnen het toen al lauwe CFF.

Het was ook Grimm die de naam Ludwigslied gaf aan een van de oudste Germaanse rijmdichten uit de negende eeuw. Dit werk, een belangrijke getuige van vroege Frankische en Germaanse literatuur, werd herontdekt door Heinrich Hoffmann von Fallersleben (1798–1874) in de bibliotheek van Valenciennes.

Jacob Grimm overleed op 20 september 1863 in Berlijn. Zijn werk blijft een hoeksteen van de moderne taalkunde en volkscultuur.

04.01.2026

De blijde inkomst, een Brabantse Magna Carta

Op 3 januari 1356 kondigden hertogin Johanna van Brabant en haar echtgenoot Wenzel van Luxemburg de Blijde Inkomst af. Het ging om een grondwettelijk charter dat de rechten en vrijheden van de Brabanders vastlegde en hun inspraak gaf in het bestuur, de rechtspraak en de financiën van het hertogdom.

De Blijde Inkomst bouwde voort op oudere privileges, maar bundelde en versterkte die in één bindend document. Ze beperkte de macht van de vorst en bevestigde de rol van steden en standen in het politieke bestel.

Alle Brabantse vorsten, tot en met Jozef II in de 18de eeuw, legden bij hun inhuldiging als hertog van Brabant de eed van trouw aan de Blijde Inkomst af. Het charter groeide zo uit tot een blijvend referentiepunt en vormt een belangrijke pijler van de constitutionele en democratische traditie in de Lage Landen.

De Blijde Inkomst wordt vaak vergeleken met de Engelse Magna Carta van 1215. Beide documenten leggen het principe vast dat vorstelijke macht niet onbeperkt is, maar gebonden aan recht en overleg.

03.01.2026

Ernst Barlach, beeldhouwer van de geest

Op 2 januari 1870 werd de expressionistische beeldhouwer, schilder en schrijver Ernst Barlach geboren in Wedel, in Sleeswijk-Holstein.

Tijdens zijn studietijd aan de Koninklijke Akademie in Dresden en aan de Académie Julian in Parijs maakte hij zijn eerste belangrijke werken, waaronder De kruidenplukster en De wreker. Aanvankelijk was hij actief als tekenaar en beeldhouwer in een stijl die nauw aanleunde bij de art nouveau. Gaandeweg veranderde zijn beeldtaal. Ze werd beïnvloed door wat hij zag tijdens zijn reizen in Rusland en door voorbeelden uit de vroege gotiek.

Zijn ervaringen als infanterist tijdens de Eerste Wereldoorlog maakten van Barlach een overtuigde pacifist. Na 1918 viel zijn groeiende faam als beeldhouwer samen met de vele opdrachten voor oorlogsmonumenten in het naoorlogse Duitsland. De tijd vroeg om helden en vaderlandslievende scènes. Barlach koos echter een andere weg. Hij verwerkte ook wanhoop, ellende en de gruwel van de oorlog in zijn werk. Dat leidde tot zware controverses met vertegenwoordigers van het opkomende nationaalsocialisme.

In tegenstelling tot wat vandaag soms wordt beweerd, was Barlach niet van meet af aan gekant tegen het nieuwe regime. Hij behoorde tot de 37 kunstenaars die in 1934 de Aufruf der Kulturschaffenden ondertekenden. Die oproep riep Duitse kunstenaars op om hun loyaliteit aan Adolf Hitler te betuigen.

Toch werd zijn werk kort nadien als ‘ontaarde kunst’ uit openbare collecties verwijderd en soms zelfs vernietigd. Barlach werd ook uit de Pruisische Akademie gezet. Het is een verhaal op zich hoe verschillende van zijn beroemde beelden door vrienden werden doorgezaagd en verborgen, om na de oorlog opnieuw te worden samengevoegd. Dat gebeurde onder meer met zijn bekende Schwebender Engel en met Der Geistkämpfer, mijn lievelingsbeeld, dat vandaag voor de Sankt-Nikolaikirche in Kiel staat.

Het bronzen beeld stelt een gevleugelde aartsengel Michaël voor, die met een opgeheven zwaard in beide handen op een leeuwin staat. Merkwaardig genoeg kon ook dit beeld in zijn tijd niet op begrip rekenen. De geest alleen volstond niet voor de strijd, zo vond men. Wapens en strijders waren nodig.

Ernst Barlach overleed op 24 oktober 1938 in Rostock. Het Ernst Barlach Haus bevindt zich in Othmarschen, bij Hamburg.

02.01.2026

Beste wensen voor 2026

Aan al mijn volgers wens ik een strijdbaar en zinvol 2026.

Bij leven en welzijn beschik ik nog over bronnen en materiaal genoeg om u elke dag een historisch of actueel onderwerp aan te reiken. Het gaat telkens om bekende figuren en zonderlinge dwarsliggers, om markante of vergeten feiten en verhalen uit onze geschiedenis. Bij wijze van voorproefje:

IN 2026 IS HET:

• 45 jaar geleden dat de germanist, musicoloog en symboolkundige Herman Wirth Roeper Bosch overleed.
• 50 jaar geleden dat ik, namens Frans-Vlaanderen, kort het woord kreeg op de 49ste IJzerbedevaart. Het thema was zelfbestuur.
• 75 jaar geleden dat de Frans-Vlaamse romanschrijver Maxence Van der Meersch overleed aan de gevolgen van tuberculose.
• 100 jaar geleden dat de Nederlandse dichter Hans Andreus in Amsterdam werd geboren.
• 100 jaar geleden dat het Vlaams Economisch Verbond door Lieven Gevaert werd opgericht.
• 120 jaar geleden dat de advocaat, dichter en schilder Ferdinand Vercnocke werd geboren, en dat Victor Delecourt, Waals verdediger van het Nederlands, overleed.
• 120 jaar geleden dat de Frans-Vlaming M.J.E. van den Driessche een lezing over Frans-Vlaanderen gaf in de aula van de Universiteit Gent.
• 150 jaar geleden dat de Frans-Vlaamse musicoloog Edmond de Coussemaker, auteur van Chants populaires des Flamands de France, overleed, evenals de Nederlandse antirevolutionaire politicus Willem Groen van Prinsterer.
• 165 jaar geleden dat de Vlaamse schrijver Filip De Pillecijn werd geboren.
• 170 jaar geleden dat de Nederlandse zwerver (Cor) Nelis van Gelder, alias Had-je-me-maar, werd geboren; 95 jaar geleden overleed hij.

Verder is het ook:

• 200 jaar geleden dat de Nederlandse conservatieve schrijver Conrad Busken Huet werd geboren.
• 350 jaar geleden dat men “halfmeert over ’t Scheld met kar en peerd reed”.
• 400 jaar geleden dat Peter Minuit of Minnewit, telg uit een protestantse familie uit de Zuidelijke Nederlanden, een eerste vestiging op Manhattan stichtte.
• 500 jaar geleden dat keizer Karel met het Verdrag van Madrid Frankrijk dwong afstand te doen van zijn leenrechten op Vlaanderen en Artesië.
• 550 jaar geleden dat Karel de Stoute in Zwitserland de Slag bij Grandson verloor, wat de teloorgang van het Bourgondische rijk inluidde.
• 955 jaar geleden dat de Vlaamse graaf Robrecht de Fries de Fransen versloeg bij de eerste Slag op de Kasselberg.

Nog veel leesgenot in 2026!

01.01.2026