Vandaag, op 5 november 1770, werd generaal Dominique-Joseph-René Vandamme in Kassel geboren. Na zijn lagere schoolopleiding volgde Vandamme vanaf 1786 een opleiding aan de militaire school van maarschalk de Biron in Parijs. Hij slaagde er niet in zijn studies te voltooien. Hij was intelligent, maar geen studax. Een man van de daad, die al vroeg bekendstond om zijn opvliegende en onhandelbare karakter.
In 1788 nam hij als gewoon soldaat dienst in het koloniale regiment voor Martinique. Daar bracht hij het tot korporaal, vervolgens tot sergeant.
EEN GEWELDDADIGE GENERAAL
In 1790 keerde hij terug naar Frankrijk en koos hij de kant van de revolutie. Hij richtte een vrijwilligerscompagnie op en voerde als kapitein het bevel over de zogenaamde jagers van de Kasselberg. Zijn militaire carrière nam een spectaculaire vlucht: amper 23 jaar oud werd hij bevorderd tot brigadegeneraal.
Zijn lef en militaire talent vielen op, maar minstens evenzeer zijn gewelddadigheid en zijn reputatie als plunderaar. In 1793 nam hij deel aan de gevechten rond Nieuwpoort, Menen en Ieper. Ook Poperinge moest het ontgelden: de stad werd door zijn troepen geplunderd en zwaar getroffen.
Volgens de overlevering bracht hij in Nieuwpoort eigenhandig Franse emigranten om het leven. In Veurne werd hij beschuldigd van plunderingen voor eigen rekening. Dergelijke beschuldigingen zouden hem ook bij latere veldtochten blijven achtervolgen. Na de plundering van Veurne werd hij tijdelijk uit zijn functie ontheven, maar enkele maanden later nam hij opnieuw dienst. Hij bewees onmiddellijk zijn militaire kwaliteiten bij de inname van Arnhem in januari 1795.
GENERAAL VAN NAPOLEON
Napoleon had een neus voor bekwame militairen. Vandamme kon het goed met hem vinden en stelde zijn militaire talent zonder aarzelen in dienst van het nieuwe keizerrijk.
Tijdens de slag bij Austerlitz in 1805 voerde hij het bevel over een divisie die een beslissende rol speelde bij de verovering van het strategisch belangrijke Pratzenplateau. Deze aanval droeg in belangrijke mate bij tot de Franse overwinning.
Als beloning verleende Napoleon hem de hoogste onderscheiding van het Legioen van Eer: de Grand Aigle (Grote Adelaar). Daarnaast kreeg hij een jaarlijkse rente, een huis in het Zeeuwse Cadzand en verschillende hectaren poldergrond in Zeeland.
KASTEEL VANDAMME: LA FRÉGATE
Op de Kasselberg staat nog altijd het kasteel van Vandamme, al verkeert het vandaag in erbarmelijke toestand. Het is een tastbare herinnering aan de rijkdom die de generaal tijdens zijn militaire carrière wist te verwerven.
Vandamme kocht het bestaande gebouw in 1794 en liet het later verbouwen in empirestijl. Het kreeg de opvallende vorm van een schip, vandaar de naam La Frégate (het fregat), met de voorzijde gericht naar Engeland, de grote vijand van Napoleon.
Na de val van Napoleon werd Vandamme naar Frankrijk teruggestuurd. In 1816 werd hij verbannen en trok hij naar de Verenigde Staten. In 1819 kreeg hij van koning Lodewijk XVIII toestemming om naar Frankrijk terug te keren.
Hij vestigde zich opnieuw in La Frégate en leefde er als rentenier. Hij werkte aan zijn memoires en verdeelde zijn tijd tussen Kassel in de zomer en Gent in de winter, de geboortestad van zijn echtgenote.
Het kasteel, ook bekend als Château Vandamme, is samen met de tuin als monument beschermd. De toestand van het gebouw is echter bijzonder zorgwekkend. Al in 1814, tijdens de nadagen van Napoleon, had het te lijden onder de plunderingen van de kozakken van baron von Geismar.
De voorbije jaren gingen stemmen op om het kasteel te restaureren. Het is immers een bijzonder voorbeeld van architectuur uit het Eerste Franse Keizerrijk. Maar wie zal dat betalen?
De vereniging Cercle Impérial de Flandre heeft inmiddels een eerste belangrijke stap gezet: ze kocht de tuin rond het kasteel aan voor een symbolisch bedrag. De aankoop van het kasteel zelf blijft voorlopig een ambitie en een belangrijk toekomstproject van de vereniging.
Zo is alvast een eerste stap gezet in de bescherming van dit bijzondere stukje Vlaamse en Napoleontische geschiedenis. Maar de grote uitdaging blijft: ook het kasteel zelf redden van het verval.
DE ZUIL: ZIJN LAATSTE GETUIGENIS
Generaal Dominique Vandamme overleed op 15 juli 1830 in Kassel. Op de begraafplaats van de stad bevindt zich nog altijd zijn grafmonument, een bescheiden zuil.
Onderaan staan de namen gegraveerd van de vele veldslagen en veldtochten waaraan hij deelnam: Hondschote, Cadzand, Alkmaar, Biberach, Bergen, Castricum, de oversteek van de Waal en de Rijn, de Splügenpas, Ulm, Austerlitz, Abensberg, Eckmühl, Linz, Urfahr, Pirna, Kulm, Fleurus, Ligny en Namen.
Bij de restauratie van het grafmonument bleek de Franse beeldhouwer niet in staat alle plaatsnamen correct van het oorspronkelijke gedenkteken over te nemen. Het resultaat is bedroevend: zo werd Biberach veranderd in Bierach, Eckmühl in Eckmulng en Urfahr in Urefahr.
Opvallend is bovendien dat de nederlagen op de zuil ontbreken.
Vandamme vocht ook in 1809 bij Wagram, waar hij aan de schouder gewond raakte. Zijn zwaarste nederlaag leed hij in augustus 1813 bij Kulm. Daar voerde hij het bevel over het 1ste Franse legerkorps, dat door Pruisische en Russische troepen werd omsingeld. Hij verloor het grootste deel van zijn korps en werd gevangengenomen, samen met duizenden soldaten. Russische troepen brachten hem naar Moskou. Ook daar werd hij opnieuw van plundering beschuldigd.
Na amper honderd dagen keerde Napoleon in 1815 terug van zijn ballingschap op het eiland Elba. De trouwe Vandamme reisde onmiddellijk naar Parijs. Napoleon benoemde hem op 2 juni 1815 tot Pair van Frankrijk en gaf hem het bevel over het 3de legerkorps.
Aan het hoofd van dit korps speelde Vandamme nog een belangrijke rol in Napoleons laatste overwinning: de slag bij Ligny, in de omgeving van Fleurus. Aan de slag bij Waterloo nam hij niet deel. Zijn korps werd ingezet in de operaties tegen de Pruisen onder bevel van maarschalk Grouchy.
Daarmee kwam de militaire carrière van deze opmerkelijke generaal-vrijbuiter definitief ten einde.
EEN VERS UIT DE TIJD VAN NAPOLEON
Mijn grootvader, geboren in 1904, kende nog een vers uit de tijd van Napoleon. Hij had het in zijn jeugd gehoord van oudere mensen:
“Napoleon ging vors met z’n erms vul rozen,
En ie keerde met z’n mule vervrozen.”
Een volksvers dat de herinnering aan Napoleons veldtochten en zijn uiteindelijke nederlaag levendig hield.
05.11.2026