Toen het jaar maar twee seizoenen telde

Op 23 september, de dag van de herfstequinox, noteerde heemkundige Herman Van Dommele in de Eeuwigdurende Natuurkalender voor de Nederlanden de oude spreuk:

“Ik ben des hersts begin

en ook des zomer laetste,

mits ik vruchten breng

ben ik niet van de quaeste.”

Deze regels herinneren aan een vergeten tijdrekening waarin het jaar niet in vier seizoenen werd verdeeld, maar slechts in twee.

TWEE SEIZOENEN

In de vroegste Germaanse en Frankische traditie kende men enkel zomer en winter. De equinoxen vormden de natuurlijke grensdagen waarop beide seizoenen elkaar raakten. De spreuk van 23 september verwoordt precies dat oeroude besef: de zomer loopt af, de winter begint, en de natuur schenkt haar laatste vruchten. In de heidense tijdrekening was dit een kosmisch kantelpunt dat het ritme van het jaar bepaalde.

SYMBOLIEK VAN HET JAAR

In mijn publicatie ‘Het meten van de tijd’ toon ik hoe deze tweedeling van het jaar niet alleen in teksten voortleeft, maar ook in symboliek op huizen en gebouwen in Frans Vlaanderen en elders. Daar vindt men nog steeds tekens die verwijzen naar het oude jaar met twee seizoenen: metselaarstekens die zomer en winter als tegenhangers aanduiden, en ook gevelankers en andere huismerken die de equinox of het solstitium markeren. Deze visuele sporen vormen een stille erfenis van een wereldbeeld waarin de mens het jaar zag als twee grote levenscycli: de tijd van groei en de tijd van rust.

Voor wie interesse heeft: ik beschik nog over enkele exemplaren van deze rijk geïllustreerde publicatie, waarin tal van deze symbolen uit Frans Vlaanderen en de Nederlanden zijn opgenomen. De kostprijs bedraagt 9 euro + 5 euro verzendkosten.

23.09.2026