Frankrijk: horen, zien en niet meer zwijgen

Ik keek gisteren naar het televisienieuws van de VRT. Jullie ook?

Een mens blijft verbaasd over wie zich expert mag noemen wanneer het over de Franse samenleving gaat. Ik zag en hoorde een ULB-hoogleraar rechtsgeschiedenis, een criminoloog en vertegenwoordiger van de diversiteitssector, de directeur van het Hannah Arendt Instituut als expert inzake collectief geweld en radicalisering, en ten slotte Mia Doornaert, gewezen correspondent van De Standaard in Frankrijk. Voor Vlaamse doeleinden heeft zij het begrip islamogauchisme uit Parijs overgenomen, als mosterd na de maaltijd.

FRANSE PRESIDENTSVERKIEZINGEN

Ter zake. Als al deze mensen zich tijdens een VRT-optreden expert en kenner van Frankrijk mogen noemen, dan mag ik dat als Franse staatsburger, zij het zeer tegen wil en dank, uiteraard ook.

Je hoeft geen expert te zijn om te begrijpen dat hiermee de campagne voor de Franse presidentsverkiezingen is gelanceerd. Hoelang dit zal duren, vraagt de goedgemeente zich af. Wel, minstens tot aan de verkiezingen. We zijn dus nog enkele maanden zoet. En ook daarna zal de spanning niet onmiddellijk verdwijnen, als je het mij vraagt. Partijen die anderen het zwijgen willen opleggen in naam van de democratie, betalen daar vroeg of laat een prijs voor. Het macronisme, de hoofdschuldige in dit verhaal, draagt een zware verantwoordelijkheid voor de huidige situatie, en voor nog veel meer.

Aanvankelijk ging het om jongeren die wellicht ontevreden waren over het tekort aan leerkrachten, verouderde schoolgebouwen en overvolle klassen. Zoals een gewezen lerares mij deze week opmerkte: “Wie wil zulke benden vandaag nog lesgeven?” Hoe dan ook, deze jonge snotneuzen spelen een divisie te hoog. Na enkele dagen werden ze overvleugeld door politieke spelers die van wanten weten en het initiatief zonder veel moeite naar zich toetrokken.

De vraag is dan ook wie uiteindelijk politiek voordeel haalt uit deze gebeurtenissen.

TROTSKISTISCHE AGITATIE?

Voorbij het zootje casseurs, black blocs, anarchisten, antifa’s, ordinaire plunderaars en nuttige idioten mag één vraag worden gesteld: à qui profite le crime?

De politieke begunstigden

De grote politieke begunstigde van deze onrust lijkt opnieuw LFI te zijn: La France insoumise. De partij staat onder leiding van Jean-Luc Mélenchon, voormalig trotskist, ex-lid van de Organisation communiste internationaliste en overtuigd bewonderaar van de jakobijnse traditie. Wie zijn politieke parcours kent, weet dat straatmobilisatie voor hem nooit losstaat van electorale strategie. Het is dan ook moeilijk te geloven dat zijn partij geen politiek voordeel probeert te halen uit de huidige gebeurtenissen.

Welgekozen doelwitten

Opvallend in de chaos is de symbolische rode draad achter een aantal vernielingen. Stadhuizen worden aangevallen als symbool van de staat. Supermarkten en luxewinkels staan voor kapitaal, burgerij en middenstand. Het geweld kiest zijn doelwitten zelden willekeurig.

Ook de Palestijnse vlag ontbreekt niet. Niet alleen in beelden, maar soms ook in daden. Deze ochtend hoorde ik de burgemeester van Marseille verklaren dat in zijn stad opvallend veel geplunderde of vernielde winkels Joodse eigenaars hadden. Lees dit niet als een standpunt in het conflict tussen Israël en Palestina, maar als een vaststelling die minstens vragen oproept.

Internationale uitbreiding

Even opvallend is hoe de onrust overslaat naar andere Europese landen, waaronder Franstalig België, Spanje en Italië. Dat betekent op zich geen bewijs van centrale aansturing, maar het wijst wel op mechanismen die nationale grenzen overstijgen.

Een herkenbare methode

Sommige methodes doen denken aan de wereld van de drugscriminaliteit: wapenbezit, vorming van territoria, controle door straatbendes en de inzet van minderjarigen om gerechtelijke vervolging te bemoeilijken.

Daarnaast is er de bekende inversiestrategie. De aandacht verschuift van de daders naar de reactie van de politie. Ordediensten worden als agressors voorgesteld, terwijl relschoppers als slachtoffers van politiegeweld worden afgeschilderd. Daarmee verdedig ik niet elk politieoptreden. Ook de politiek gebruikt ordediensten soms voor eigen doeleinden en ook de politie maakt fouten. Maar die vaststelling mag geen excuus zijn om geweld en vernieling te minimaliseren.

HOREN, ZIEN EN ZWIJGEN

Wat veel journalisten en experten niet willen horen of zien, maar wat iedereen die de beelden aandachtig bekijkt kan vaststellen, is de sociale en culturele samenstelling van een deel van de groepen die het geweld plegen. De regering reageert verontwaardigd, de burgemeester staat met de tricolore sjerp in tranen voor de camera en onze dappere grootmoeders zijn in shock. Maar verder lijkt vooral één adagium te gelden: horen, zien en zwijgen.

Laten we dan maar een kat een kat noemen. Gebruikt LFI de sociale en identitaire grieven van bepaalde achtergestelde bevolkingsgroepen met een migratieachtergrond om haar electorale positie te versterken? En leidt die strategie ertoe dat de partij bepaalde vormen van radicalisering gedoogt of op zijn minst door de vingers ziet? Ik laat die vraag graag aan de lezer.

Opvallend is dat een extreemlinkse partij als LFI in Frankrijk, maar ook partijen als de PS en de PVDA in Brussel, hun klassieke proletarische achterban steeds minder centraal lijken te stellen. Ze richten zich steeds nadrukkelijker op een jonger publiek met wortels in de migratie. De uitdaging bestaat erin die electorale overgang zo snel mogelijk te maken en als eerste deze nieuwe kiezers aan zich te binden. Daarvoor moeten deze partijen erin slagen wetgeving en maatschappelijke normen geleidelijk te beïnvloeden op het vlak van religie, kleding, cultuur, eetgewoonten en de verhouding tussen man en vrouw. Uiteraard gebeurt dat allemaal in naam van de diversiteit.

Het oude proletariaat inruilen voor een nieuw proletariaat lijkt voor deze revolutionaire geesten weinig morele problemen op te leveren. Sommigen zien in maatschappelijke spanningen zelfs een middel om de bestaande orde te verzwakken. Daarbij hoort ook een opmerkelijke omkering van waarden. Geweld tegen instellingen wordt geminimaliseerd, nationale symbolen worden gerelativeerd en minachting voor het historische en culturele erfgoed van het land wordt al te vaak gedoogd. In bepaalde banlieues zijn intimidatie, geweld en onveiligheid bovendien een dagelijkse realiteit geworden voor de mensen die er wonen.

Ik wil daarbij niet alle betrokkenen over dezelfde kam scheren. Sommige families en gemeenschappen proberen wel degelijk respect te tonen voor Europese normen en waarden. Sommige vrouwen uit migrantengemeenschappen zien Europa juist als een ruimte waarin zij zich kunnen losmaken van religieuze of patriarchale dwang. Omgekeerd is het niet moeilijk vast te stellen dat sommige jongeren, op zoek naar status, geld of een uitweg uit hun sociale achterstand, terechtkomen in de wereld van de drugshandel en het geweld. Vernieling van publiek en privaat patrimonium maakt daar vaak deel van uit.

In tijden van geweld komt aan de oppervlakte wat zich in rustigere tijden gedeeltelijk onder de radar afspeelt. Vandaag is dat geweld zichtbaar. Morgen mogelijk opnieuw. Deze problematiek dreigt Europa nog jarenlang te achtervolgen. Een ultraliberale samenleving kan niet onbeperkt normen en waarden afbouwen en tegelijk verwachten dat de maatschappelijke vrede vanzelf behouden blijft. Het valt nog af te wachten hoeveel vastberadenheid de staat zal tonen wanneer het geweld zich ooit niet meer beperkt tot auto’s, handelszaken en stadhuizen, maar ook culturele instellingen viseert. Geschiedenis leert immers dat periodes van ideologische radicalisering zelden veel respect tonen voor erfgoed, cultuur of geheugen.

Ooit klom ik in mijn pen om de bijna religieuze bewondering van Mia Doornaert voor Frankrijk in vraag te stellen. De hierboven beschreven feiten bevestigen voor mij nog steeds dezelfde stelling: God leeft niet in Frankrijk. Althans, ik ben Hem daar nooit tegengekomen. Maar ik vergeef onze Mia inmiddels veel. Met het begrip islamogauchisme heeft zij tenminste geprobeerd een fenomeen te benoemen waarover velen liever zwijgen.

20.10.2026