De slag van Waterloo: overwinning of nederlaag

Op 22 juni 1890, 75 jaar na de Slag bij Waterloo, trokken jonge Vlaamsgezinde Brusselaars samen met enkele Engelsen en Duitsers naar het slagveld om de nederlaag van Napoleon te herdenken. Fransgezinde tegenbetogers stonden hen op te wachten met kreten als « À bas les faux Belges ! » en « Vive la France ! ».

De Waalse historicus Jean Stengers merkte ooit op dat de herinnering aan Waterloo in Franstalig België altijd wat dubbelzinnig is geweest. De Belgische staat bestond in 1815 immers nog niet. Daarom wordt soms gezegd: “Waterloo is een Franse nederlaag, maar geen Belgische overwinning.” Of nog scherper: “Waterloo? De overwinning van anderen op onze bodem.”

Voor sommige Franstalige Belgen valt er dus weinig te vieren. Maar ook aan Vlaamse kant is het geheugen soms selectief. Napoleon liet in Antwerpen dokken bouwen en maakte de Schelde opnieuw toegankelijk voor de (Franse) scheepvaart. Plots wordt de waardering voor de vroegere Franse machthebber een stuk begrijpelijker…

Jaren geleden wees ik burgemeester van Tongeren en toenmalige minister van Cultuur Patrick Dewael erop dat Napoleon maatregelen had genomen die de Franse wijnbouw bevoordeelden, waardoor vele Limburgse wijngaarden verdwenen. Ik stelde voor om de buste van Napoleon in het Tongerse stadhuis naar een museum te verhuizen.

Dewael reageerde zoals een notaris betaamt: vriendelijk verontwaardigd: “Napoleon heeft toch ook goede dingen gedaan. U vergeet dat we aan hem het Burgerlijk Wetboek te danken hebben.”

Ik vertegenwoordigde toen mijn firma en moest mij diplomatisch gedragen in het bijzijn van de verzamelde pers. Maar eerlijk gezegd heb ik er nog altijd een beetje spijt van dat ik die buste niet gewoon heb vastgenomen en op de grond gegooid.

Meer dan twee eeuwen later blijft Waterloo een merkwaardige episode in onze geschiedenis. Voor de Britten, Nederlanders, Pruisen en hun bondgenoten was het een glorieuze overwinning op Napoleon. Voor de Fransen was het een pijnlijke nederlaag. Voor de inwoners van een staat dat toen nog niet bestond blijft het een moeilijk verhaal zoals blijkt uit die Vlaamse betoging in 1890. De kreten van de Fransgezinde tegenbetogers waren niet alleen gericht tegen de herdenking zelf, maar verwezen naar een diepere tegenstelling: de ene groep zag Waterloo door een Franse bril, de andere vanuit een eigen Europese kijk — in een tijd waarin de staten zelf nog volop in ontwikkeling waren.

22.06.2026