Leve Napoleon???

NapoleonNapoleon, Napoleon
Kniel voor hem, burgers en broeders
Zijn schaduw daalt tussen ons neer.

( Woorden uit het lied “L’ajaccienne”)

Het Museum aan de Stroom in Antwerpen organiseert dezer dagen de tentoonstelling “Bonaparte aan de Schelde” . De algemene teneur van dit initiatief blijkt te zijn dat, dankzij de “goede Napoleon”, de stad Antwerpen “ als nooit tevoren floreerde”. Hoezo? Bracht de Franse bezetter ons -en de rest van Europa – beschaving? Dit vraagt toch om enkele kanttekeningen.

In mijn -,Franse - jeugd leerde ik in de geschiedenisboeken van mijn niet zo dierbaar vaderland dat Napoleon “God” was, of op zijn minst, de reïncarnatie van de zoon Gods. Dat is ook het onderwerp van een hymne, L’ajaccienne genaamd, geschreven door zijn Corsicaanse medeburgers. Tino Rossi, The Voice of Corsica zou men vandaag zeggen, zong het ooit met borst vooruit en tranen in de ogen (nog te zien en te horen op You Tube, voor de liefhebbers).

Ook in Antwerpen is de schaduw van de Franse God neergedaald als ik lees wat de - uit pedagogisch oogpunt - niet zo verantwoorde fantasie van de organisatoren ons brengt. Onze kinderen hebben recht op kinderateliers, een workshop cartoontekenen, een speciale jongerennocturne. De volwassenen blijven ook niet op hun honger met Napoleon en zijn hoed, Napoleon en de empirejuwelen, Napoleon en zijn staatsiesloep, Napoleon-en-het-bed-waar-hij-nooit-in sliep . Waar Hendrik Conscience vorig jaar niet ten deel mocht vallen, krijgt nu de vijand… Napoleon!

“Vive Napoléon” aldus de MAS. Leve de man die de ontvoering en executie van politieke tegenstanders duizendvoudig op zijn actief heeft? Leve de man die verantwoordelijk is voor dood en vernieling in heel Europa? Leve de man die verantwoordelijk voor de zotste oorlogsexpedities van Egypte tot Rusland, waar hij ook nog zijn soldaten laffelijk in de steek liet?

De ”bon bon Napoleon”, aldus het programma. Neem nu de Haïtianen. Ze vinden Bonaparte niet zo bon, bon, want hebben hem nooit vergeven dat hij de slavernij op de Antillen, enkele jaren voordien afgeschaft, gewoon heeft hersteld. Op de webstek africamaat.com hebben ze het over een dictator, een tiran, een folteraar, een monster verantwoordelijk voor misdaden tegen de Mensheid. En nog meer van dat fraais. Bon, bon wie?

Al zijn oorlogen, aldus de lopende hagiografie , zijn uiteraard de schuld van de anderen. De Engelsen ( deels waar natuurlijk), de Tirolers, de Mamelukken en die vervelende Spanjaarden. Over Spanje gesproken: in Madrid bezocht ik ooit het monument dat de massale executies door de Fransen herdenkt, vereeuwigd in de befaamde schilderij Tres de Mayo van Francisco Goya.

Wat bracht Napoleon in Antwerpen anders dan een vijandelijke bezetting en permanent oorlogsgevaar voor de Sinjoren? “Je ferai d’Anvers un pistolet braqué sur l’Angleterre”, aldus Napoleon. Hij maakte van Antwerpen een garnizoenstad, een militair bolwerk, waarin hij het leger, de douaniers en zijn politieapparaat alle macht gaf. Met de hulp van die politoneel controle graaide hij rijkelijk in de kast. Heeft de Franse staat wel alle kunstwerken teruggeven die in die periode Antwerpen zijn ontvreemd? Wees maar zeker van niet.

Om maar te zwijgen over het drama en de slachtoffers van de Conscriptie. In het boek van K. C. Peeters : Soldaten van Napoleon (1) lees ik: …aangrijpend getuigenis van onnoemelijk leed, gedragen door honderden simpele jongens door ’t lot aangeduid en door de wil van Napoleon geplaagd over alle ‘s Heren wegen tot in de onherbergzame streken van ’t onmetelijke Rusland. Hoeveel van deze jonge mensen zijn nooit teruggekomen en hoeveel werden voor het leven fysisch en geestelijk gemerkt voor een strijd die de strijd van een vijand was? Van Bonaparte is ook de misdadige citaat bekend: 200 000 manschapen, dat is voor mij van geen tel.

Niet alleen was Napoleon geen zege voor Antwerpen en voor Europa. Ook zgn. sporen van zijn aanwezigheid stemmen niet altijd overeen met de historische realiteit. Als ik Franse vrienden door Antwerpen gids is een van hun eerste vragen of de adelaar die centraal op de spits van het stadhuis prijkt iets met Napoleon te maken heeft. Met genoegen vertel ik hun dat de adelaar op het Antwerpse stadhuis fier naar de keizerstad Aken kijkt. Hij blikt dus naar de zetel van het Heilige Roomse Rijk van de Duitse natie waarvan Antwerpen een grensbescherming, een markgraafschap was. Zelfs de koperen adelaars aan de buitenkanten hebben niets te maken met het Franse keizerrijk-van-eigen-vinding.

En om te eindigen met een citaat van… Napoleon: Alleen de waarheid kwetst.

1)Dr. K. C. Peeters, Soldaten van Napoleon, Uitgeverij De Vlijt, Antwerpen, 1955.

 

Napoléon, Napoléon
A genoux citoyens et frères
Son ombre descend parmi nous
(Paroles de la chanson L’ajaccienne)

Vive Napoléon???

Le musée MAS (Museum aan de Stroom) à Anvers organise en ce moment une exposition intitulée “Bonaparte et l’Escaut”. L ‘idée dominante semble être que la ville d’Anvers ”ne fut jamais aussi florissante” qu’à l’époque du “bon Napoléon”. Ni plus, ni moins. L’occupant français apporta-t-il la civilisation chez nous ainsi qu’en Europe? Voilà qui mérite quelques remarques.

A l’époque française de mes jeunes années j’ai appris dans les livres d’histoire de ma chère patrie que Napoléon était Dieu, ou tout au moins le fils de Dieu incarné une seconde fois. C’est également le thème de L’ajaccienne, un hymne à sa gloire écrit par ses compatriotes corses. Tino Rossi, The Voice of Corsica dirait-on aujourd’hui, le chantait poitrine fière et larme à l’oeuil (avis aux amateurs: cet émouvant spectacle peut encore être observé sur You Tube).

L’ombre du Dieu français est également descendu dans cette bonne ville d’Anvers si j’en crois le programme des organisateurs de cette exposition . Nos enfants ont droit à la totale: ateliers divers, workshop de dessin, jusqu’à une nocturne pour la jeunesse. Les adultes ne sont pas en reste avec Napoléon et son chapeau, Napoléon et les bijoux d’Empire, Napoléon et et la chaloupe impériale, Napoléon et le-lit-dans-lequel-il-n’a-jamais-dormi. Même Hendrik Conscience, anversois et père du Mouvement Flamand, n’a pas eu , l’an dernier, droit aux honneurs que reçoit aujourd’hui un envahisseur . Comprenne qui pourra !

“Vive Napoléon” (en français dans le texte) nous explique le MAS. Vive l’homme qui a enlevé et exécuté des adversaires politiques? Vive l’homme qui a semé mort et destructions dans toute l’Europe? Vive l’homme responsable des expéditions guerrières les plus folles de l’Egypte à la Russie et qui, dans l’adversité, abandonna lâchement ses soldats?

Le “bon, bon Napoléon” précise le programme. Demandons par exemple aux Haïtiens ce qu’ils pensent, eux qui n’ont pas pardonné la restitution de l’esclavage dans les Antilles, quelques années seulement après son abolition. Au hasard le site africamaat.com nous explique qui nous donne, si j’ose dire, une vision différente du personnage; un dictateur, un tyran , un tortionnaire, un monstre coupable de crimes contre l’humanité, et j’en passe. Bon, bon qui?

Toutes les guerres napoléoniennes sont bien entendu la faute des autres. Des Anglais (ce qui s’explique en partie), des Tyroliens, des Mameluks et de ces Espagnols récalcitrants. Sur ces derniers: un jour à Madrid, j’ai été saluer le monument érigé à la mémoire des victimes des exécutions en masse perpétuées par les troupes françaises et que Francisco Goya immortalisa par sa célèbre toile Tres de Mayo.

A Anvers les troupes de Napoléon n’étaient rien d’autre qu’une armée d’occupation étrangère et la cause d’un état de guerre permanent. Qui ose nous faire croire que ce fut à la grande joie des anversois d’alors? “Je ferai d’Anvers un pistolet braqué sur l’Angleterre”. Telle était la volonté belliciste de Napoléon. Il fit d’Anvers une garnison militaire tandis qu’il dépêchait des brigades de douaniers et autres renforts de police. Cette force permettait tous les excès, à commencer par celui de taper dans la caisse. La France a-t-elle aujourd’hui tout restitué ce qu’elle a volé d’objets d’art à Anvers durant cette époque? La réponse, bien entendu, c’est non.

N’oublions pas non plus le drame des victimes de la conscription forcée. Dans son livre les soldats de Napoléon (1) , K.C. Peeters décrit : Le témoignage poignant de peines atroces supportées par des centaines de pauvres jeunes hommes que le hasard avait choisi pour servir la volonté de Napoléon sur les routes des régions les plus reculées de l’immense Russie”. Combien de ces hommes ne revirent jamais leur petite patrie? Et combien furent mutilés physiquement et moralement à vie pour une cause qui était celle de l’ennemi? C’est encore Bonaparte qui prononça ces mots criminels: ‘Et que m’importent 200.000 hommes!’

Non seulement Napoléon ne fut ni un bonheur pour Anvers , ni pour l’Europe. Même les soi-disant témoins de sa présence ne correspondent pas toujours à la vérité historique. Lorsque je guide des amis français à Anvers ils me posent tous la question de savoir si l’aigle posé sur la façade centrale de l’hôtel de ville a un rapport avec Napoléon. C’est volontiers que je leur répond par la négative: l’aigle sur l’hôtel de ville d’Anvers dirige son regard dans la direction de Aix la Chapelle, la capitale impériale. Il regarde donc fièrement vers le siège du Saint Empire romain-germanique, à la limite duquel le marquisat d’ Anvers défendait la frontière.

Et pour terminer par une citation de … Napoléon : Seule la vérité blesse.

1) Dr. K. C. Peeters, Soldaten van Napoleon, Editions De Vlijt, 1955

 

 

randomness