Lezing voor de Nedelandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg te Tilburg op 14 oktober 2009

Over de verschillen in mentaliteit

Mijn inziens delen Vlaanderen en Nederland een gemeenschappelijke cultuur, waarvan de Nederlandse taal het meest duidelijk waarneembare element is, maar dat zich historisch en maatschappelijk nog veel breder en dieper uitstrekt. Binnen die ene cultuur leven twee - minstens twee ... - duidelijk verschillende mentaliteiten, zoals iedereen kon vaststellen die zakelijk ooit de onzichtbare staatsgrens overstak. Of die waterscheiding van de mentaliteiten samenvalt met de staatsgrens dan wel met de grote rivieren, is een interessante vraag, maar ze ligt helaas buiten het terrein van deze lezing.

Hoe die mentaliteiten typeren? Ik doe daarvoor even beroep op de nu vergeten auteur Karel van den Oever (1879-1926). Van den Oever was een Antwerpenaar, maar stamde uit een Friese koopmansfamilie die zich in de negentiende eeuw in Antwerpen had gevestigd. Tijdens de Eerste Wereldoorlog vluchtte hij naar Nederland en verbleef hij vier jaar in Den Haag en Baarn. Hij was een scherp waarnemer van gedragingen en mentaliteiten en deze waarnemingen vinden we terug in zijn boek De Hollandsche natie voor een Vlaamschen spiegel (1926). Het hele werk kunnen we samenvatten in die ene boutade van hem: "In Nederland is iedereen protestant, zelfs de katholieken; in Vlaanderen is iedereen katholiek, zelfs de atheïsten"

(...)

Zonder Karel van en Oever te citeren, maar helemaal in zijn visie titelde de Vlaamse zakenkrant "De Tijd" onlangs "Er schuilt een stukje Calvijn in iedere Nederlander" (17.6.2009). De Tijd is de Vlaamse tegenhanger van het Financieel Dagblad. Een redacteur had de tentoonstelling in de Grote Kerk van Dordrecht bezocht die 500 jaar calvinisme herdenkt. Hij verwijst ook naar de Calvijnfactortest die de Nederlandse krant Trouw organiseerde op internet. "Het calvinisme en de Nederlandse cultuur vormen een merkwaardig paar. Wat ze met elkaar hebben, weten we dankzij die test, zegt godsdienstpsychologe Joke van Saane. Aan de hand van 25 vragen over geloof, relaties, werk en levenshouding zochten zo’n 70.000 Nederlanders naar hun calvinistisch gehalte. De Nederlanders blijken ook n nog door alle bevolkingslagen heen een C-factor van 56 procent te hebben. Je mag dus van een overwegend cavinistische mentaliteit spreken, los van het confessionele.

(...)

Het verhaal dat de Vlamingen de eeuwige "rekkelijken" zijn en de Nederlanders de eeuwige "preciezen", of dat in het Noorden de rechtlijnigen en meer principieel ingestelden wonen, en in het zuiden de pragmatici, altijd iets soepeler (of iets te soepel) door de bocht, kan wel ooit geklopt hebben. Maar vandaag de dag moet men dit met een korreltje zout nemen.

(...)

Over de taal in Noord en Zuid

Je kan met de Nederlandse taalkundige Ton van der Wouden in zijn boek "Verboden op het werk te komen . Klein woordenboek van Vlaamse taal- en andere eigenaardigheden" verdedigen dat "Vlaams en Nederlands een beetje verschillen in vrijwel alles : de klanken zijn een beetje anders, de woorden zijn een beetje anders, de zinnen zijn een beetje anders en de betekenissen zijn ook soms een beetje anders".

Maar deze filologische beschouwingen kosten niet een beetje maar veel, zeer veel geld in uw bedrijf.

Ik heb ooit een Nederlandse uitgever uit de randstad gekend die dacht het probleem op te vangen met een separate Nederlandse en Vlaamse editie van een stripverhaal. Voor de Vlaamse had hij als "vertaler" een excellente keuze gemaakt met wijlen de bekende Vlaamse journalist Jef Anthierens, te nemen .

Het punt was, volgens specialisten, dat het Nederlands van de Vlaamse editie beter was dat de Nederlandse. Het zal u maar als Nederlandse uitgever overkomen! Is het u ook opgevallen dat de dictee der Nederlandse taal regelmatig door een Vlaming wordt gewonnen?

(...)

Over verschillen in bedrijfscultuur

Natuurlijk is er een verschil tussen België en Nederland als het gaat over de aanpak van medewerkers, ook onder de Moerdijk. Enkele voorbeelden uit het leven gegrepen :

  • Nederlandse medewerkers beginnen niet aan een taak zonder begeleiding. Vlamingen doen dat wel. Ze hebben de gewoonte hun plan te trekken.
  • Belgische medewerkers willen ook wel eens iets zeggen als het mag. Nederlandse medewerkers zijn van uit hun opvoeding getraind om altijd het laatste woord te hebben. En te krijgen.
  • Nederlanders zijn zeker dat ze harder werken. Belgen doen dat gewoon maar zijn van niets zeker.
  • Vlamingen geloven m.i. meer dan Nederlanders in de oude wijsheid dat van hard werken nooit iemand is doodgegaan.
  • In België verdient u als bedrijfsleider veel geld met de tandarts, de geneesheer of andere geneeskundige specialisten. Het gaat zo : In België werken deze beroepen ’s avonds, sommige zelfs in de week end. Uw medewerkers gaan dus niet automatisch naar de dokter tijdens de werkuren tenzij hoogdringendheid.
  • In the field en voor managementfuncties zal u in Vlaanderen worden gevraagd om een "firmawagen". Weet dat dit de Belgische versie is van een "wagen van de zaak" en dat u geen kansen maakt om er aan te ontsnappen. Troost u met de boodschap dat auto’s in België momenteel nog minder kosten.
  • Op vrijdag middag loop de parking van vele bedrijven in Breda sneller leeg dan de parking van een bedrijf in België. De duurste automerken vertrekken meestal als eerste in Breda. In Tongeren blijven ze meestal als laatste. Maar de tijden veranderen. In beide landen.
  • Een Nederlandse manager over een dringend opdracht zegt "ik ga dat goed doen en daarom wil ik 3 dagen uitstel". Een Belgische zegt niets en doet dat gewoon hier en nu. Of vergeet het.
  • Een Nederlandse medewerker krijgt een opdracht om iets op te ruimen. Eens de taak volbracht vraagt hij u meermaals en met aandrang of u het gezien heeft. Een Belgische werknemer ruimt op en zwijgt verder over het voorval.

10 praktische aanbevelingen om af te sluiten

  1. Eerst testen en zonodig bijsturen. En keep it simple als je kan.
     
  2. Ga uit van een lange termijnbenadering. 0f begin er niet aan.
     
  3. Om David Ogilvy te parafraseren : vergeet nooit dat u in het éne land start waar u het andere land bent aangekomen.
     
  4. Zie dat uw aanbod de lading dekt. Doe niet zoals de Nederlandse uitgave van National Geografic die, volgens de titel op eerste cover, zich tot Nederland én België richt maar die zo goed als alle teksten in een eenzijdige Nederlands perspectief schrijft, met uitsluitend Nederlandse referenties en redactie.
     
  5. De Vlaamse markt is de logische continuïteit van de Nederlandse. En omgekeerd. Pak dit eerst aan. Want dat kan u meestal doen met een minimum aan kosten en een maximaal rendement. En als België ooit splitst dan ben u een vooruitziend CEO geweest.

    De Franstalige markt in België is dat niet en het is voor u een hogere kost aan publicaties en personeel die u in uw sector moet afwegen tegen een kleine markt.
     
  6. Wij schrijven samen één taal. Wie er iets anders van maakt krijgt ook de rekening gepresenteerd. Twee talen = kosten x3 gezien de kleine oplages in Benelux.
     
  7. Vlaamse verkopers aan de telefoon en in the field zijn te prefereren voor Vlaanderen. In Nederland is de Vlaming als underdog succesvol. Alhoewel, een goede verkoper is overal succesvol.
     
  8. Vlamingen zijn zeer goed in het leren van vreemde talen maar zijn daarom nog niet automatisch, laat staan perfect, tweetalig Nederlands-Frans. Minder en minder trouwens. Denk er aan dat als u in Franstalige België wil werken u ook Franstalige medewerkers moet aanwerven.
     
  9. Denk niet dat de service in Nederland per definitie beter is dan de Belgische. Wel duurder maar daarom nog niet beter. Wees dus goed, heel goed zelfs.
     
  10. In België zijn er honderd wetten maar er worden er maar twintig toegepast. In Nederland zijn er ook honderd wetten maar ze worden allemaal toegepast.